کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی


صفحه اصلی » خواندنی‌ها » دنیای کتاب
0.0 (0)
با حضور دکتر روح‌انگیز کراچی، نویسنده کتاب و از برجسته‌ترین پژوهشگران در حوزه شعر زنان؛
[1397/08/15]

نشست معرفی کتاب «خشونت مشفقانه» در آرشیو ملی برگزار شد/ معرفی کتاب  

 

نشست معرفی کتاب «خشونت مشفقانه»؛ روایتی از مردسالاری دوران ناصری دیروز دوشنبه 14 آبان ماه در آرشیو ملی ایران برگزار شد.

 

 در این نشست، روح ­انگیز کراچی به هفت نسخه خطی با موضوع آداب تربیتی اشاره کرد.

او هدف از بازخوانی و انتشار چنین کتاب­ هایی را ریشه­‌یابی رفتارهای نادرست فرهنگی در طی تاریخ عنوان کرد و نیاز اجتماعی به تحول جایگاه زن در جامعه ناصری، همزاد پنداری مردان، نثر گفتاری، عامیانه و قابل فهم بودن این نسخه­‌ها برای عموم مردم و به ویژه مردان کم­ سواد را علت اشتراک موضوعی، ساختاری و مفهومی این نسخه ­ها دانست.

او در ادامه به نویسندگان مرد این نسخه­‌ها اشاره کرد و گفت: محیط اجتماعی و فضای فرهنگی دوره ناصرالدین شاه به دلایل مختلف متفاوت­ از قبل است و چالش بین سنت و تجدد وارداتی، باعث توجه دولتمردان به موضوع زن شد که یکی از این افراد تاثیرگذار، اعتمادالسلطنه نویسنده کتاب خیرات­‌الحسان بود.

به اعتقاد کراچی، نگارش چنین کتاب­‌هایی، اندیشه یک فرد نبوده است؛ بلکه کتاب­‌های این چنینی زاییده یک جریان فکری پویا در دوره ناصرالدین شاه بوده که در بیشتر موارد به لحاظ دستورات تربیتی، شیوه‌ه­ای ضدتربیتی را ارائه می­‌دهند.

 

معرفی کتاب «خشونت مشفقانه، روایتی ازمرد سالاری دوران ناصری»

این کتاب، شرح خشونت مشفقانۀ مردانه و ناتوانی زنان بی‌چاره در برابر تحمیل قدرت مردانه و روایتی از مردسالاری دوران ناصری است. حکایت اقتدار مرد و فردیت تحقیر شده زن در این سرزمین است. روایتی از بایدها و نبایدهای اخلاقی و محدود کردن بی‌اندازۀ زنان به سلیقۀ مردان جامعه است...

 مقدمه

باز خوانی کتابچه ای که حدود 160 سال از نوشتن آن می گذرد و به دورۀ خاصی از تاریخ ایران تعلق دارد، چه گره ای از مشکلات جامعه امروزی را باز خواهد کرد و به چه نیازی پاسخ خواهد داد؟ تصحیح و باز خوانی چنین متن زن ستیزی، شاید گروهی از فمینیست های تندرو را به این واکنش وادارد که زمانِ چنین نوشته هایی به پایان رسیده و زمانه، زمانۀ دیگری است، سخن گفتن از سختی های دیروز، چه اهمیتی برای امروزیان دارد؟ و این گونه پژوهش ها را خلاف اهداف جنبش زنان، ارزیابی و آنها را بی ارزش تلقی کنند. از طرفی ممکن است چنین پژوهش هایی از سوی بسیاری از مردان ایرانی مورد استقبال واقع شود! برداشت متفاوت چنین مخاطبانی با هدف پژوهشگرِ مطالعات گذشته شناسیِ زنان تفاوت دارد.

یکی از مشکلات فرهنگی ما، درک نادرست از گذشته و بد فهمی تاریخ سیاسی، اجتماعی است. با نگاهی انتقادی گذشته را مرور نکرده ایم. مطالعه در فرهنگ جای اصلی خود را نیافته است تا به رشد فکری و فرهنگی منجر شود، اطلاعات ما از پیشینیان شفاهی و برداشت ها سطحی است و به سبب برداشت نادرست از گذشته با مشکلاتی سخت و تلخ روبروایم. انگیزۀ بازخوانی این متن ونشان دادن حکم های مردانه، پیش رو گذاشتن چنین واقعیت های تلخ و گزنده­ای از گذشته­ای نه چندان دور است تا پیشینۀ فرهنگی تعاملاتی این چنین شناخته شود و با نگاهی انتقادی و از زاویه ای دیگر تاریخ اجتماعی دیده شود و ریشۀ رفتارهای فرهنگی نادرست درک و اصلاح شود.

     سخن های دیرینه یاد آورید     به گفتار لب را به داد آورید.

 این مجموعه شامل 6 دستنویس است که نخستین اثر، سلوک و سیرت زن پیش از 1278هجری قمری نوشته شده و 5 نسخه دیگر با عنوان های مختلف به تقلید از آن در سال های مختلف باز نویسی و تولید شده، تا آخرین نسخه که در سال 1304 هجری قمری مفصل تر از دیگر نسخه ها نوشته و چاپ سنگی شده است. پرسش اینجاست که این دستنویس 45 ورقی چه ارزشی داشته که در طول 26 سال، چنین مورد استقبال قرار گرفته و به صورت های مختلف باز نویسی شده است؟ این کتابچه از نظر تربیتی، ادبی یا اجتماعی چه ارزشی داشته یا دارد ؟ پاسخ صریح این است که این کتابچه به لحاظ ادبی ارزش چندانی ندارد مگر اینکه سبک گفتاری و عوامانه و درهم آمیختگی سبکی یک متن مورد نظر باشد. به لحاظ دستورات تربیتی، شیوه ای ضد تربیتی دارد. به لحاظ جامعه شناسی تاریخی اما بازتاب شرایط اجتماعی و فرهنگی دوران ناصری است به خصوص در رابطه با اقتدار مرد و ناتوانی زن و ارتباط حاکم و محکومی میان زن و مرد در آن دوران، که برای نسل های بعدی و شناخت تاریخ اجتماعی ارزشمند است. اهمیت نگارش و باز نویسی های مکرر آن در دوره ناصری برای افرادی از طبقات سنتی و اقتدارگرا، فعالیت در جریان تجددخواهانه ای بود که به اصلاح زنان در جامعه در حال تغییر می انجامید وبرای آنها آبرو و یا معروفیتی کسب می کرد و شاید به همین علت است که در سه کتابچه نام مؤلف ذکر شده است. از سوی دیگر اهمیت این دستنویس ها برای مردان تمایل به انتشار سخنانی باب میل مرد در جامعه ای مرد محور بود.

   این مجموعه 6 نسخه ای شامل سلوک و سیرت زن و نسخه بدل آن آداب معاشرت زنان است که در کتاب هشت رساله در بیان احوال زنان تصحیح شده.چون در آنجا هدف، نشان دادن جریان تاریخ اجتماعی زن از دورۀ صفویه تا پایان دوره ناصرالدین شاه قاجار بود. اما در اینجا هدف، نگارشِ تاریخچۀ تأدیب النسوان وچگونگی تولید نسخه های مشابه از نسخه ای واحد، به علاوه بررسی تاریخ اجتماعی زن ایرانی به استناد دستنویسی جنجالی در دوران ناصری و حکایتی از مرد سالاری جامعه است که ضرورتاً در این کتاب آورده شد. دستنویس دوم نصایح مشفقانه است که نام مؤلف آن خانلر میرزا احتشام الدوله ذکر شده و به علت شباهت فراوان تنها به تصحیح صفحه اول آن اکتفا شد. دستنویس سوم رساله در بیان احوال خواتین زنان توسط محمد حسن خان معتضدالدوله( حشمت السلطنه) تغییراتی در آغاز متن دارد که همان بخش تصحیح شد. دستنویس چهارم تأدیب النسا نوشته میرزا محمد علی بن علی نقی جوپاری الاصل است که نظیره ای است بر کتابچه نخست با اضافاتی از آیه و حدیث و تقسیم بندی دهگانه آن که صفحات متفاوت آن تصحیح شد. دستنویس پنجم تأدیب النسوان است که صورت کامل شده ای از کتابچه های فوق است با همان طرز فکر و مشابهت انشایی و تقلیدی با افزوده هایی چون تقسیم بندی کتاب به 10 فصل که در بعضی از بخش ها به خصوص در مقدمه تغییرات فراوانی صورت گرفته است. این کتابچه یک بار در کتابی با نام رویارویی زن و مرد در عصر قاجار: تأدیب النسوان و معایب الرجال توسط دکتر حسن جوادی و دیگران در سال 1371 در امریکا به چاپ رسیده است و اگر چه از نظر تصحیح دارای اشتباهاتی است که در اینجا سعی شد بد خوانی ها اصلاح شود ولی هدف تصحیح مجدد آن نبوده است، بلکه هدف چگونگی شکل گیری و کامل شدن یک ایدۀ مردانه بود که به عنوان آخرین دستنویس به طور کامل تصحیح و به این کتاب افزوده شد. پس اولین و آخرین دستنویس به طور کامل آورده شد تا خواننده در جریان کامل شدن یک کتابچه و یک دیدگاه مردانۀ مورد قبول در آن زمان قرار گیرد. پیوست 1 نسخه‌ای خطی با عنوان تأدیب النسوان است که  ترجمه یک کتاب تربیتی فرانسوی است ولی چنان مترجم تحت تأثیر تأدیب النسوان و فضای حاکم بر آن دوره قرار گرفته که این دستنویس مشابهت فراوانی با دیدگاه مؤلفان نسخه های ذکر شده دارد و به همین سبب آورده شد.

این کتاب، شرح خشونت مشفقانۀ مردانه و ناتوانی زنان بی چاره در برابرتحمیل قدرت مردانه و روایتی از مردسالاری دوران ناصری است. حکایت اقتدار مرد و فردیت تحقیر شده زن در این سرزمین است. روایتی از بایدها و نبایدهای اخلاقی و محدود کردن بی اندازۀ زنان به سلیقۀ مردان جامعه است. نگارش طرح نخست کتابچۀ سلوک و سیرت زن، اندیشۀ یک فرد نیست، جریان فکرِ مردانه و رفتار فرهنگی جامعه‌ای است که مرد حاکم مطلق و خودکامه‌ای است که هرچه میل دارد انجام می دهد و ناتوانی و تحقیر و توسری خوردگی زن جلوه‌ای از قدرت مردانه است.مردی که به طور سنتی با نگاهی جنسی و اخلاقی به زن نگریسته است.این دستنویس متنی تاریخمند است که زمان مصرف آن دورۀ ناصری بوده و اکنون زمان آن گذشته است، اما تصحیح این نسخه ها هشدار و تلنگری است به جامعه‌ای که هنوز روابط مرد و زن در آن جنسی، سنتی، مرد محور و در برخی موارد غیر انسانی است.

 

خشونت مشفقانه، روایتی ازمرد سالاری دوران ناصری، تصحیح روح انگیز کراچی، تهران، نشر تاریخ ایران، چاپ اول 1394، 200ص، قطع رقعی، قیمت: 17000 تومان، شمارگان: 200 نسخه.

 

    بازدید:89
    یادداشت ها
    Parameter:301163!model&4732 -LayoutId:4732 LayoutNameالگوی متنی کل و اخبار