شنبه ۰۳ تیر ۱۳۹۶    0:0:0
آخرین بروز رسانی : ۶ روز پیش


 
banner defult
منابع دیجیتال
انتشارات كتابخانه
کتاب بهارستان
پيام بهارستان
نامه بهارستان
اسناد‌ بهارستان
سند پژوهی بهارستان
مطبوعات قديمي
تذکرات دیانتی
استوار قم
دعوة الاسلام والاسلام
الدین و الحیوة
مجله مسلمین
آئين اسلام
مجموعه حکمت
لوح مطبوعات دینی 1
گزيده نشريات افغانستان
روزنامه مجلس
بررسی های تاریخی
درسهایی از مکتب اسلام
هنر و مردم
لوح مطبوعات دینی 2
نشریه دانشکده ادبیات تبریز
The Parliament's Library

بررسی های تاریخی
مقدمه
آرشیو نشریه
 
 
مقدمه

ميراث مكتوب ما اعم از خطي و مطبوع، متعلق به ايران اسلامي است، حتي اگر ميراثي باشد كه درون آناطلاعات درست و نادرست، با موضعگيري صحيح و غلط يا داراي گرايش هاي سياسي و فكري خاص باشد.ميراث ما شامل آثار برجاي ماند هاي است كه بايد در افكار و انديش هها و خلاقيت هاي آتي از آنها بهره برد.درست آن را ترويج كرد و نادرست آن را نقادي نمود و تفكر و انديشه را پرورش داد. مسلما چنين نيست كهيك نسل تصور كند صرفا آنچه را كه خود مي انديشد درست است؛ حتي اگر چنين باشد لازم است تا از آنچهنسلهاي پيشين گفت هاند استفاده كند و اگر خبط و خطايي هم صورت گرفته، در برنامه آينده خود مراقب آنباشد و در پژوهشهاي نوين، همزمان آنها را مورد استفاده و نقادي قرار دهد.اين كه چرا اين يادآوري را در ابتداي اين نشريه مي كنيم، علتش آن است كه نشريه بررسيهاي تاريخي، انبانياز مقالات علمي و پژوهشي است كه در يك دوره تاريخي با يك گرايش خاص فكري و تاريخي پديد آمدهاست. اولا به دليل تسلط نظام شاهنشاهي از يك طرف و اين كه نشريه وابسته به ارتش بوده است، جاي جاي آننام شاه آمده است. ثانيا آن كه در لابلاي آن، مقالات يا يادداشتهاي با گرايش هايي تحت تأثير ايدئولوژيشاهنشاهي وجود دارد. با اين حال، اين موارد در مقايسه با وجود مقالات پژوهشي موجود در اين نشريه آن همبه قلم شماري از پژوهشگران و نويسندگان شناخته شده، چندان مهم نيست، افزون بر آن كه به هر روي، اينمطالب ميراثي است كه بايد توسط نسل هاي پسين مورد نقادي قرار گيرد.در ابتدا سرگذشت اين مجله به اجمال گزارش شده و سپس متن را تقديم خوانندگان عزيز و ارجمند مي كنيم.


مجلة بررسي هاي تاريخي
مجلة بررس يهاي تاريخي از جمله نشريات پژوهشي  تاريخي پيش از انقلاب است. داستان آغاز انتشار آن چنيناست كه در سال 1344 محمد رضا پهلوي تصميم به برگزاري كنگره بين المللي ايرانشناسان و بازنويسي تاريخكامل ايران مي گيرد. بر اساس سرمقالة شمارة اول آن، در راستاي بازنويسي تاريخ كامل ايران كه در سال1344 توسط دربار پهلوي بر عهدة كتابخانة پهلوي گذاشته شده بود، ستاد بزرگ ارتشتاران تصميم مي گيردكاري انجام دهد. بر همين اساس در سال 1345 دست به انتشار مجل هاي تاريخي با تأكيد بر تاريخ ايران وموضوعات وابسته به آن مي زند كه اين مجله زير نظر ادارة سوم منتشر مي شود. نگاهي كه بر اين كار حاكم بود،در اصل نوعي نگاه شاهنشاهي و تعميم آن بر تاريخ ايران بود. بدين ترتيب صاحب امتياز آن ستاد بزرگارتشتاران بوده و مديران مسؤول و سردبيران آن نيز از ارتشيان نويسنده و محقق انتخاب مي شدند.1360 ش) بود. وي يكي از معدود ارتشيان مورخ - تا سال 1349 سردبير آن سرهنگ جهانگير قائم مقامي ( 1297بود كه آثار پژوهشي متعددي از خود به جاي گذاشت. وي پس اتمام تحصيل در فنون نظامي به فرانسه رفت ودكتراي تاريخ گرفت. 1 كتاب هايي مانند اسناد تاريخي وقايع مشروطه ايران، اسناد فارسي و عربي و تركي درآرشيو ملي پرتغال در سه جلد دربارة هرموز و خليج فارس، ايران امروز، بحرين و مسائل خليج فارس، تاريخ، ژاندارمري ايران از قدي مترين ايام تا عصر حاضر، تحولات سياسي نظام ايران از قرن 11 هجري تا سال 1301روش تحقيق در تاريخ نگاري، ترجمة سفرنامه دمورگان، نام هه اي پراكنده قائم مقام فراهاني، نهضتآزاديخواهي مردم فارس در انقلاب مشروطيت ايران و يكصد و پنجاه سند تاريخي از جلايريان تا پهلوي ازجمله آثار اوست. افزون بر آن مقالات وي در مجلات يادگار، سخن، يغما و راهنماي كتاب منتشر مي شد. 2پس از وي و تا سال 1355 سرهنگ يحيي شهيدي صاحب آثاري مانند پژوهشي در موسيقي و سازهاي نظاميدوره قاجار با همكاري علي بلوكباشي و از ايران چه م يدانم بود. آخرين سردبير آن تا سال 1357 سرهنگمحمد كشميري بود. 3


هيئت رييسه افتخاري مجله، وزير جنگ، رئيس ستاد بزرگ ارتشتاران و رئيس دانشگاه تهران بود هاند كه برايتعيين خط مشي مجله، هر سال يك جلسه تشكيل م يدادند. 4 اولين شماره نيز با پيام ارتشبد آريانا، رئيس ستادبزرگ ارتشتاران منتشر شده است.اعضاي هيئت مديرة بررسي هاي تاريخي، از افسران برجسته ارتش انتخاب مي شدند و هر دو ماه يك جلسهبرگزار مي كردند تا بر چاپ مقالات نظارت كنند. جلسات هيئت مديره براي نظارت بر چاپ مقالات دو ماهيك بار برگزار مي شد. 5
طبق اساسنامة مجله، رئيس گروه تاريخ دانشگاه تهران و دو تن مورخ، يك استاد باستانشناس، يك استاد زبان وادبيات فارسي و يك استاد حقوق در جلسات هيئت تحريريه كه هر دو هفته يك بار تشكيل مي شد شركتمي كردند تا مقالات را بررسي كنند. 6
. ١ . فرهنگ اعلام سخن، ج ٢، ص ١۴۵٨٢ . همان.٣ . دانشنامه جهان اسلام، ج ٣، ذيل مدخل بررسی های تاريخی.٤ . همان.٥ . همان.٦ . همان.
اولين شماره مجله بهار 1345 و آخرين شماره آن (مسلسل 79 ) آذر و دي 1357 منتشر شد. نسخة انگليسي وفرانسة آن نيز هر دو سال ي كبار منتشر مي شد كه 7 اولين شمارة آن در شهريور 1350 به چاپ رسيد و تا 1357ش سه شمارة آن چاپ و منتشر شد. 8
در طول عمر اين مجله، 232 محقق، مورخ و اديب با آن همكاري كردند كه 803 موضوع مستند و 1500 سند ومدرك تاريخي دربارة ايران منتشر كردند. 9
از 79 شماره بررسي هاي تاريخي، دو شمارة آن ويژة دو مناسبت و 77 شماره مختص به مجله بوده است. قطعمجله وزيري و تعداد صفحات آن تا حدود 350 صفحه در هر شماره بود. البته در برخي شماره ها ضمايمي نيز به. آن اضافه مي شد مانند شمارة 63


مشي بررسي هاي تاريخي
مجلة بررس يهاي تاريخي زماني منتشر شد كه در ايران چند مجلة صاحب نام ديگر مانند يغما و وحيد نيز منتشرمي شد. اما آنچه اين مجله را از بقيه شاخص م يكرد، رويكرد علمي آن و فضاي باز آن براي مباحث تاريخي وگرايش هاي آن بود. اين به رغم آن بود كه از آغاز پذيرفته شده بود كه نگاه شاهنشاهي بر آن حاكم باشد،چيزي كه عملا در غالب مقالات كنار گذاشته شد.گسترة تاريخ ايران از باستان گرفته تا دوران معاصر محدودة زماني اين مجله بود و محققان مختلف در آن بهاظهار نظر مي پرداختند. مقالات تحقيقي و پژوهشي بخشي از مطالب مجله را تشكيل مي داد. بعضي از اينمقالات يك سري ديدگا ههاي تاريخي پذيرفته شده را تغيير م يداد و به همين دليل مورد مراجعة محققان بود وهنوز محل مراجعه است.
بخش ديگري از مجله مربوط به اسناد بود كه برخي اساتيد اسناد مربوط به ايران در دور ههاي تاريخي مختلف رامنتشر مي كردند. اين اسناد عبارت بود از نامه ها، احكام، وقف نامه ها، عقدنامه ها و ... كه همراه با تحليل ونتيجه گيري منتشر مي شد. 10
7. Encyclopedia Iranica. III. P 823٨ . دانشنامه جهان اسلام، همان.٩ . همان.١٠ . همان.
جغرافياي تاريخي و اطلاعات مربوط به شهرها، اماكن تاريخي و اماكن باستاني بخش ديگري از مطالب مجله راتشكيل مي دهد. مكان هاي مذهبي مانند امامزاده ها و مساجد، اماكن باستاني و ديگر جاهاي تاريخي ايران در اينبخش مطرح مي شد و مقالاتي را به خود اختصاص مي دهد.اشياي تاريخي نيز گاهي موضوع مقالات م يشدند، به طور مثال جام زرين حسنلو در شمار ة 78 و آتشدانمفرغي لرستان در شمارة 62 دست ماية دو مقالةآن شده است.گزارش كاو شهاي باستان شناسي نيز در اين مجله جايگاه خاص خود را داشته است. در شمارة 62 مقاله اي باعنوان كاوش تپة نور شهر تاريخي سلطانيه وجود دارد.برخي ديگر از مقالات به طوايف، قوميت ها و گرو ههاي ايراني در دوره هاي مختلف مربوط مي شد. مانند مقالة. قارن وند يا سوخرائيان در شمارة 64تاريخ علوم، فنون و پيش هها در ايران موضوع برخي ديگر از مقالات بود. به طور مثال در شمارة 75 مقاله اي باعنوان گوشه هايي از تاريخ مهندسي ايران وجود دارد.رساله هاي تاريخي كوتاه نيز توسط اساتيدي مانند دانش پژوه و سيد حسين مدرسي طباطبائي در آن منتشرمي شد.
مباحث ميان رشت هاي نيز در اين مجله جايگاه خود را داشت. بررسي مسائل اجتماعي، اقتصادي و انساني شهرها وروستاهاي مختلف يكي از اين موارد بود. به طور مثال بررسي مسائل انساني، اقتصادي و اجتماعي روستاي ميمنددر شماره 75 و پيشينة تاريخي شهر گندي شاپور در شمارة 76 و پژوهشي كوتاه درباره شهر استخر در شماره 77از مقالات اين مجله بود.
چاو نخستين پول كاغذي ايران از مقالات ديگر اين مجله بود كه براي تاريخ اقتصاد ايران مهم بود.تاريخ اديان، مذاهب و فرق ايراني نيز بخشي ديگر از مقالات اين مجله را تشكيل مي داد. به طور مثال سلطاناسحاق و آئين يارسان (اهل حق) موضوع مقاله اي در شماره 77 آن شده است.تاريخ سياست و حقوق نيز از جملة مقالات ديگر بررس يهاي تاريخي است. به طور مثال در شمارة 63 مقاله ايبا عنوان دادرسي در عهد سلجوقيان و خوارزمشاهيان وجود دارد.