شنبه ۰۳ تیر ۱۳۹۶    0:0:0
آخرین بروز رسانی : ۶ روز پیش


 
banner defult
منابع دیجیتال
انتشارات كتابخانه
کتاب بهارستان
پيام بهارستان
نامه بهارستان
اسناد‌ بهارستان
سند پژوهی بهارستان
مطبوعات قديمي
تذکرات دیانتی
استوار قم
دعوة الاسلام والاسلام
الدین و الحیوة
مجله مسلمین
آئين اسلام
مجموعه حکمت
لوح مطبوعات دینی 1
گزيده نشريات افغانستان
روزنامه مجلس
بررسی های تاریخی
درسهایی از مکتب اسلام
هنر و مردم
لوح مطبوعات دینی 2
نشریه دانشکده ادبیات تبریز
The Parliament's Library

درسهایی از مکتب اسلام
مقدمه
درسهایی از مکتب اسلام
نشریه مسجد اعظم
مکتب تشیع
 
 
مقدمه
مجله مكتب اسلام

مجله مکتب اسلام مشهورترین مجله دینی در سه دهه پیش از انقلاب است. نخستین شماره آن در بهمن ماه 1337 با عنوان درسهايى از مكتب اسلام زیر نظر تنی چند از روحانیون حوزه علمیه قم منتشر شد.

در بنيان‏گذارى و انتشار اين نشريه ماهانه، در دوره نخست آقايان: ناصر مكارم شيرازى، سيد مرتضى جزائرى، مجدالدين محلاتى، حسين نورى، واعظ زاده خراسانى، عبدالكريم موسوى اردبيلى، موسى صدر، على دوانى، حسين حقانى، جعفر سبحانى و شمار ديگرى از فضلاى حوزه نقش داشتند. این تلاشها زیر نظر و با حمایت های مالی آیت الله شریعتمداری انجام می‌شد. شماره اول آن در آذرماه 1337 انتشار یافت.

در سالهاى پيش از انقلاب، مجله مكتب اسلام، تنها نشريه دينى - حوزوى بود كه مى‏كوشيد تا انديشه‏هاى نوى مذهبى را كه در قم پديد مى‏آمد - و البته متأثر از جريان‏هاى نوگراى اسلامى تهران بود - به مشتاقان عرضه كند.

در اين مجله، افزون بر مقالات علمى، گاه گزارش‏ها و اخبارى هم از وضعيت قم منعكس مى‏شد كه بر اساس آنها مى‏توان نوعى تحول را در حوزه علميه دنبال كرد. به علاوه، نسبت به انحراف‏هاى فكرى پديد آمده در جامعه نيز، جسته گريخته هشدارهايى داده مى‏شد.

در سالهاى نخست اين مجله، سنگين‏ترين مقالات، از آن مرحوم علامه طباطبائى بود كه ضمن مقالاتش، به معرفى اسلام، برخورد اسلام با نيازمندى‏هاى روز و مسائل مختلف اجتماعى و جواب به شبهات مطرح شده در مطبوعات مى‏پرداخت. سرى مقالات ايشان تحت عنوان «اسلام به احتياجات واقعى هر عصرى پاسخ مى‏دهد» و «مقررات ثابت و متغير در اسلام» در سال دوم اين مجله، تلاشى براى طرح اين نظريه بود كه اسلام مى‏تواند در جهان معاصر مبناى زندگى جديدى قرار گيرد. موضوع زن در اسلام نيز يكى از مسائلى بود كه در مكتب اسلام مورد توجه قرار داشته و به مناسبت‏هاى مختلف از حقوق زن، آزادى زن، انتخابات و زن و مسائل ديگر در آن سخن به ميان آمده است.

پس از نسل نخست، و اندك زمانى پس از استعفاى آقايان موسى صدر، محمد واعظ زاده، سيد مرتضى جزائرى، مجدالدين محلاتى و موسوى اردبيلى، مجله در اختيار آقايان آیت الله مكارم و آیت الله سبحانى قرار گرفت. طبعا آنان نسل جديدى از شاگردان خود را تشويق به نگارش مقاله براى مجله كردند. همكاران جديد عمدتاً عبارت بودند از: عباسعلى عميد زنجانى، زين العابدين قربانى، سيد هادى خسروشاهى، على حجتى كرمانى، حسين حقانى، محمد مجتهد شبسترى، و رضا گلسرخى.

در تجديد نظرى كه در سال 44 در اساسنامه شد، تأکید شد که این مجله از آغاز زیر نظر آیت الله شریعتمداری بوده است. همچنين قيد شده بود كه در صورتى كه «مجله نتوانست مطابق اين اساسنامه به حيات خود ادامه دهد... تمامى اموال و دارايى مجله بلافاصله خود بخود به دارالتبليغ اسلامى حوزه علميه قم منتقل مى‏گردد.»

استقبال از اين مجله ماهانه طى سالهاى متمادى، به دليل منحصر به فرد بودن آن در آن شرايط، كم‏مانند بود، به طورى كه اندكى پس از انتشار، تيراژ آن سه هزار به هشتاد هزار و مدتى بعد تا يكصد و بيست هزار رسيد كه شايد در ميان مطبوعات از نوع خود بى‏مانند باشد. در واقع كسانى كه دوستدار گرفتن اسلام از حوزه بودند، نشريه مكتب اسلام را راه ارتباطى خود با حوزه تلقى مى‏كردند.

مجله مكتب تشيع

نشريه مكتب تشيع توسط آقايان هاشمى رفسنجانى و محمد جواد باهنر و محمدباقر مهدوى منتشر مى‏شد. مجله یاد شده توسط نسل تازه‌ای از طلاب حوزة علمیه منتشر می‌شد که مقتضیات زمان را بیشتر مد نظر داشتند.

نخستين شماره مكتب تشيع آن در ارديبهشت سال 1338 منتشر شد و در تیراژ بسیار وسیع توزیع گردید. به لحاظ عمق فكرى اين نشريه از مكتب اسلام كه مقالات كوتاه چاپ مى‏كرد، نيرومندتر مى‏نمود. نويسندگان شماره سال 38 عبارت بودند از: علامه طباطبائى، احمد آرام، انجمن تبليغات اسلامى، احمد آذرى قمى، فلسفى، ناظرزاده، صدرالدين بلاغى، موسى صدر، طالقانى، مهدى حائرى يزدى، راشد، حاج سراج انصارى، طباطبائى، ناصر مكارم و ستوده. مقالات نوشته شده به طور عمده طرح مسائل فلسفى و اعتقادى و اجتماعى اسلام و برخى نيز تاريخى بود.

در فصلنامه دى ماه 38 نام نويسندگان ديگرى هم به چشم مى‏خورد. مرحوم بهشتى مقاله‏اى با عنوان حكومت در اسلام ‏نوشت که چندین شماره دنبال شد. همچنين آقايان طالقانى، غلامرضا سعيدى، صالحى نجف آبادى نيز مقالاتى در آن داشتند كه هر كدام به بيان بخشى از مسائل اعتقادى و اجتماعى از ديد اسلام و تشيع پرداخته و به نوعى كلام جديد شيعى بود. دومين نشريه سالانه آن ويژه نظريات علامه طباطبائى در باره تشيع و پاسخ به پرسشهاى هانرى كربن در اين باب بود. از آقايان مطهرى، صالحى كرمانى، حسين شب زنده‏دار و محمد جواد حجتى، نيز مقالاتى در چهارمين نشريه سالانه (1341) درج شده است. هاشمى رفسنجانى نيز مقالاتى تحت عنوان معجزه، آيت الله كاشانى، سالگرد آيت الله بروجردى در اين شماره نوشته است. برخى از مقالات پنجمين سالانه آن (1342) عبارت بود از: گوشه‏اى از سياست خارجى اسلام از صالحى نجف آبادى، مبارزه با تحريف از مرحوم بهشتى، مكتب اخلاقى امام صادق (ع) از محمد مفتح، تكامل در پوتو آزادى از محمد تقى فلسفى، روش صحيح تفسير قرآن از جعفر سبحانى، على و عرفان مثبت از محمدتقى جعفرى و.... در برخى از شماره‏هاى مكتب تشيع مقالاتى نيز در باره مسائل بانوان و شركت آنان در امور اجتماعى به چاپ رسيد. از آن جمله مقاله آقاى مصباح يزدى تحت عنوان «زن يا نيمى از پيكر اجتماع» بود كه در ششمين سالانه مكتب تشيع به چاپ رسيد. در همين شماره مقاله‏اى هم از محمد مفتح تحت عنوان «همبستگى مسجد ودانشگاه» چاپ شد.

نشريه مسجد اعظم

كتابخانه مسجد اعظم که در نیمه دوم دهه سی با حمایت آیت الله العظمی بروجردی منتشر شد، پس از تأسیس نشریه ای با عنوان نشریه مسجد اعظم منتشر کرد. پنج شمارة نخستین این مجله در یادبود آیت الله بروجردی منتشر شده، و پس از آن در دور جدید، شمارة اول آن در اردیبهشت سال 1344 (ذی حجه 1384) در قطع رقعی انتشار یافت. این مجله پس از انتشار 18 شماره در دور جدید، در اسفند 1345 (ذی قعده 1386) به علت کمبود منابع مالی و ... متوقف شد. در سال نخست دورة جدید، 6 شماره و در سال دوم آن 12 شماره منتشر شد.

شمارة فروردين 1345 آن تحت عنوان شماره مسلسل 12 و به عنوان سال دوم به چاپ رسيده است. يعنى تقريبا ماهانه بوده است. اين نشريه زير نظر مدير كتابخانه مسجد اعظم آقاى ابوالقاسم دانش آشتيانى كه از طرف آيت الله بروجردى منصوب شده بود، منتشر مى‏شد.