دوشنبه ۰۷ فروردین ۱۳۹۶    0:0:0
آخرین بروز رسانی : ۱۲ روز پیش


 
banner defult
منابع دیجیتال
انتشارات كتابخانه
کتاب بهارستان
پيام بهارستان
نامه بهارستان
اسناد‌ بهارستان
سند پژوهی بهارستان
مطبوعات قديمي
تذکرات دیانتی
استوار قم
دعوة الاسلام والاسلام
الدین و الحیوة
مجله مسلمین
آئين اسلام
مجموعه حکمت
لوح مطبوعات دینی 1
گزيده نشريات افغانستان
روزنامه مجلس
بررسی های تاریخی
درسهایی از مکتب اسلام
هنر و مردم
لوح مطبوعات دینی 2
نشریه دانشکده ادبیات تبریز
The Parliament's Library

لوح مطبوعات دینی 2
مقدمه
ایمان
جلوه
خرد
معارف
پیکار
 
 
مقدمه

بسم الله الرحمن الرحیم

 مختصری در باب این پنج نشریه

 

ایمان (انتشار از 1322ش)

 نشریه ایمان به صاحب امتیازی و مدیریت مرحوم محمود شهابی از چهره‌های علمی و شناخته شده دهه بیست تا پنجاه در مرداد ماه 1322 شروع به انتشار کرد. نشریه یاد شده که به صورت ماهانه منتشر می شده است، در حوزه علوم دینی و ایمانی بوده و یکی از نخستین نشریاتی است که پس از تجربه های دوره رضاشاهی، در دفاع از دین با زبان جدید و در چهارچوب دیدگاه های پدید آمده طی دو دهه تحول در فرهنگ ایرانی، عرضه شد.

اگر عنوان کلام جدید درست باشد، این نشریه یکی از اساسی‌ترین نشریاتی است که به مباحث کلام جدید پرداخته است.

نویسندگان این مجله از جمله مؤلفان مقالات و کتابهای دینی دهه های بیست بیست و سی هستند. علی اکبر برقعی، حسن سعید، محمود شهابی، مهندس مهدی بازرگان، سید موسی گوشه گیر، علی اکبر فقیهی و نیز علی اکبر شهابی از آن جمله هستند. مقالاتی بدون نام مؤلف هم در این نشریه فراوان است.

عناوین برخی از مقالات که می تواند خط سیر کلی این نشریه را نشان دهد چنین است: به سوی دین، دمکراسی در اسلام، ابوحامد غزالی شبهات باطنیه را پاسخ می دهد، دیپلوماسی اسلام و....

از این نشریه گویا دو سال به چاپ رسیده است. سال اول 12 شماره و سال دوم ده شماره. این‌ها اعدادی از این نشریه بود که در اختیار ما قرار داشت.

 

جلوه (انتشار از 1323ش)

 

نشریه جلوه متعلق به جامعه لیسانیسه های دانشکده معقول و منقول بود که در سال 1323 تشکیل شد. این نشریه که برای دو سال نشر یافت، توسط محمد شریعت زاده مدیریت شده و نویسندگان آن تقریبا ثابت بودند. این افراد مانند محمد جواد مشکور، محمد علی مجتهد زاده، عماد زاده، محمد تقی دانش پژوه، مرتضی مدرسی چهاردهی، محمد دبیر سیاقی، زین الدین کیانی نژاد، ابوالفضل طباطبائی و ... دیگران بودند که به نگارش مقالات دانشگاهی و احیانا دینی می پرداختند.

مجله جلوه را باید یکی از نشریات فرهنگی زاییده شرایط بعد از شهریور 1320 دانست که همزمان چند گرایش در آن دخیل بود. گرایش پژوهشی به اعتبار آن که جامعه لیسانسیه ها خود را یک تشکیلات علمی و پژوهشی می دانست. گرایش سیاسی که ضعیف بود و در عین حال که در مواردی مدعی جدایی دین از سیاست بود اما در مجموع از اسلام سیاسی دفاع کرده و مقالاتی به خصوص از مرحوم غلامرضا سعیدی نشر می داد. گرایش دینی که در این زمینه می توان گفت که به تدریج قوی تر شد و علاوه بر سلسله مقالاتی که در باره تاریخ مکه و حج چاپ می کرد شرح حال شماری از علما را نیز منتشر می کرد.

نشریه جلوه یکی از منابع شناخت جریان های فرهنگی و مذهبی این دوره بوده و افزون بر آن به لحاظ علمی نیز مقالات سودمندی داشت که از آن جمله مقالاتی بود که محمد تقی دانش پژوه در باره تاریخ منطق می نوشت.

سرمقاله شماره اول شرحی درباره تشکیل جامعه لیسانسیه های دانشکده های چاپ شده است. در آنجا آمده است که از سال 1311 مدرسه عالی سپهسالار زیر نظر وزارت فرهنگ درآمد و در سال 1312 که قانون دانشگاه تهران تصویب شد، این مدرسه به عنوان یکی از شعب دانشگاه شناخته شد. در سال 1323 عده ای از فارغ التحصیلان مقیم تهران گرد آمده و جامعه لیسانسیه‌های دانشکده معقول و منقول را تشکیل دادند. آنان اساسنامه ای را نوشته و نشریه جلوه برای انعکاس دیدگاه‌ها ومقالات آنان مطرح گردید.

نخستین شماره آن در تیرماه 1324 انتشار یافت و پس از آن به صورت ماهانه منتشر می شد. آخرین شماره موجود، شماره دهم از سال دوم آن نشریه است که با تاریخ خرداد ماه 1326 منتشر شده است.

 

خرد (انتشار از 1328ش)

مجله خرد وابسته به جامعه اخوان اسلامی از نخستین مجله‌های مذهبی دهة 20 بود که اندکی پس از سقوط رضا خان منتشر شد. در شهریور سال 1328، مدیر آن از 7 سالگی مجلة خرد خبر می‌دهد.

این مجله توسط حسین عمادزاده (1325- 6 رمضان،1410ق) منتشر می‌شده است. عمادزاده از مؤلفین کتب مذهبی و به ویژه سیرة اهل بیت (ع) در دوران قبل از انقلاب است. وی که از اصفهان به تهران منتقل شده بود، افزون بر مدیریت مجلة خرد در مجلات مذهبی آن دوران نیز مقاله می‌نوشت. همچنین وی سخنرانی‌های مذهبی به مناسبت‌های مختلف داشته است.

مدیر داخلی مجله، جعفر حیدر علی بوده است. طبق گفتة عمادزاده، خرد ابتدا به صورت مجله بوده و بعدا روزنامه می‌شود و دوباره از سال هشتم برای پیام رسانی بهتر به صورت مجله‌ای هفتگی درآمده که روزهای پنجشنبه منتشر می‌شده است. اولین شمارة دوره جدید آن 10 شهریور 1328 منتشر شده است.

مجله در چاپخانة شرکت سهامی طبع کتاب چاپ می‌شده و تک‌شمارة سال هشتم آن 3 ریال بوده که 50 شمارة سالیانة آن 150 ریال بوده است. خرد در این دوره در  16 صفحه‌ چاپ می‌شده است.

زیر لوگوی مجله، نام صاحب امتیاز و مدیر داخلی آمده و ذکر شده که ناشر افکار جامعة اخوان اسلامی است.

جلوی لوگو، این دو بیت شعر آمده است:

خرد چشمة آب حیوان بود              جهان جسم باشد، خرد جان بود

جهانی که اندیشه حیران اوست           خرد هر که دارد به فرمان اوست

همچنین در همان صفحة آغازین متذکر شده‌اند که «هدف ما هدایت افکار عمومی به وسیلة نشر حقایق اسلامی است».

بنابر این صفحة آغازین مجلة خرد می‌تواند خط مشی آن را بازگو کند. تمام مقالات و یادداشت‌های آن مذهبی است.

در ابتدای شماره هشتم آمده است: نامه خرد در مدت هفت سال گذشته در مقابل مفاسد محیط مبارزاتی کرده و همواره در هدایت جامعه و تنویر افکار عمومی و توجه به فضیلت اخلاقی و بیم از ارتکاب فحشاء و منکرات کوشش خستگی ناپذیری داشته.... اوارق خرد چند سال به طور روزنامه منتشر می‌شد ولی گذشت روزگار نشان داد که اصلاح مفاسد اجتماعی به وسیلة ایجاد فضیلت و بیم دادن از رذیلت بهتر میسور است و این وظیفه در مجله پسندیده‌تر است لذا به عقیدة اول خود بازگشتیم و با یک سلسله مقالات اساسی و سبک نوینی که تراوش از دین و فضیلت و بهترین راه رهبری به سعادت است. اوراق خود را کوچک و مانند دورة اول به طور مجله تقدیم خوانندگان می‌نمائیم.

 

پیکار (قم) (انتشار از 1334ش)

 

نشریه پیکار، نشریه ای است که توسط معلمان شاغل در قم در سال 1334 ـ 1335 منتشر می‌شده و نخستین شماره آن 30 دی ماه 1334 انتشار یافته است.

نشریه پیکار با مدیریت آقای رحیمی منتشر می شده و ابوالفضل مصفی در سر مقاله شماره اول نوشته‌اند:‌ ماهنامه پیکار مردان سنگر مردانی است که در راه حمایت علم، حفظ سنن ملی و مذهبی، ریشه کن کردن امراض روحی یاس و بخل، بدون خودفروشی و ریا، بدون گنده گویی و گزاف، پیکار می‌کنند.

این دوره ای است مرحوم شهید بهشتی در قم حضور داشته و ایشان نیز در برخی از شماره‌های این نشریه مقالاتی دارند. عنوانی که برای ایشان نوشته می شود «دبیر فلسفه و علوم عقلی» است. همین طور مقالاتی از آقای آیت الله مکارم شیرازی نیز دراین مجله چاپ می‌شده است. نویسندگان دیگری که با این مجله همکاری داشتند عبارتند از: مرتضی جوادی، ناصرالدین آرام، محمد باقر برقعی، عمادزاده، علی اصغر فقیهی و شماری دیگر.

 

معارف  اسلامی (انتشار از 1345ش)

 

پس از آن که سازمان اوقاف و امور خیریه از وزارت فرهنگ جدا شد، مسؤولان آن به فکر انتشار مجله‌ای افتادند که ثمرة آن معارف اسلامی شد. شمارة اول این مجله در شهریور سال 1345 منتشر شد.

انتشار این فصلنامه در واقع یکی از کارهای شگفت دوره اخیر پهلوی است، زیرا درست زمانی که مخالف با مذهب اوج گرفته بود و مطبوعات مختلف در این راه قلم فرسایی می‌کردند، مجله‌ای از سازمان اوقاف منتشر می‌شود که داعیة نشر معارف اسلامی را دارد.

در سرمقالة شماره نخست آن آمده است: وقف و آنچه مربوطست به وقف با همة تنوع و اهمیتش از مباحث گوناگون که در این مجله درج خواهد شد یک مبحث بیش نیست. (ص 4)

جالب آن که «راهنمائی تاریک‌دلان به عالم‌های منور، به فروغ پاک ایمان و امید نیز تکلیف دینی و انسانی هر کسیست که بتواند بیچارگان سرگردان را از این ظلمات برهاند. (ص 5)

معارف اسلامی در شرکت سهامی سازمان چاپ و انتشارات کیهان چاپ می‌شده است. صفحات آن نیز در هر شماره متفاوت است.

نکتة قابل ذکر آن که از مقالات نوشته شد در این مجله می‌توان برداشت کرد که غیر از مدیر مسؤول و سردبیر اسمی آن، کسان دیگری نیز به عنوان رابط و پشتیبان از حمایت می‌کردند. مقالات مستمر سید حسین نصر در شماره‌های ابتدائی و وجود مقاله از شخصیت‌های حوزوی مثل علامه طباطبائی، سید محمد کاظم عصار و ابوالحسن شعرانی شاید نشانگر آن باشد که سید حسین نصر به علت رابطه با اساتید حوزوی از آنها برای این مجله مقاله می‌گرفته است. پس از شمارة اول، دیگر از علامه طباطبائی مقاله‌ای در این مجله نمی‌بینیم.

مجلة معارف با تأکید بر وقف و شناسائی میراث فرهنگی آن و واقفان و موقوفات مختلف تأسیس شد، اما به این حوزه محدود نماند و موضوعات مختلف دیگری را مورد بررسی قرار می‌داد.

عناوین زیر بیانگر این موضوع است:

علم در زبان قرآن و اخبار از سید محمد کاظم عصار

سخن در وحدت وجود (تقریرات سید ابوالحسن رفیعی قزوینی)

کیفیت پیدایش شیعه و نشو و نمای آن از علامه طباطبائی

نکاتی چند درباره سهروردی از سید حسین نصر

تفصیل الآیات از ابوالحسن شعرانی

الرساله الفارقه و الملحة الفائقه از محمد جواد مشکور

سیمای طبی رازی از محمود نجم آبادی

صابئین از محمد جواد مشکور

دو حکایت از عجایب الهند از احمد آرام

تفسیر و تطورات و شکل‌های آن یحیی نوری

معماری اسلامی از عبد الحسین سپنتا

معرفی علما و شخصیت‌های اسلامی مانند آیت الله محمد تقی آملی، علامه طباطبائی، حاج آقا رحیم ارباب و آقا بزرگ تهرانی از موضوعات دیگر مورد علاقة مجله است.

به غیر از نویسندگان مذکور، در شماره‌های آغازین می‌توان مقالاتی از صدر الدین بلاغی، محمد تقی دانش‌پژوه، سید جلال الدین آشتیانی، رضا داوری، ابومحمد وکیلی، مظفر بختیار، عبد الحسین حائری، عزیز الله عطاردی قوچانی، محمد پروین گنابادی دید. به مرور و پس از ورود به دهة پنجاه اساتید و محققین جوان‌تر نیز به نویسندگان مجله می‌پیوندند. به طور کل می‌توان گفت پختگی مقالات آن در سال‌های ابتدائی بیشتر است. اما تشکیلات مجله مانند تحریریه و ... در سال‌های آخر منسجم‌تر است هر چند که به علت برخی تغییرات حدود یک سال در انتشار آن وقفه ایجاد می‌شود ولی در سال 1357 دوباره انتشار آن از سر گرفته می‌شود که آن هم دیری نمی‌پاید.

معمولا در آخر مجله، اخبار مربوط به اوقاف یا موقوفات و بازدید‌ها منتشر می‌شد.

بر روی جلد هر شماره عکس یکی از بقاع متبرکه چاپ می‌شده است.

این مجله با وقفه‌ای کوتاه تا شهریور سال 1357، 29 شمارة آن منتشر شده و مدیریت آن بر عهدة ابوالقاسم مشیری بوده است.