سه شنبه ۰۸ فروردین ۱۳۹۶    0:0:0
آخرین بروز رسانی : ۱۴ روز پیش


 
banner defult
منابع دیجیتال
انتشارات كتابخانه
کتاب بهارستان
پيام بهارستان
نامه بهارستان
اسناد‌ بهارستان
سند پژوهی بهارستان
مطبوعات قديمي
تذکرات دیانتی
استوار قم
دعوة الاسلام والاسلام
الدین و الحیوة
مجله مسلمین
آئين اسلام
مجموعه حکمت
لوح مطبوعات دینی 1
گزيده نشريات افغانستان
روزنامه مجلس
بررسی های تاریخی
درسهایی از مکتب اسلام
هنر و مردم
لوح مطبوعات دینی 2
نشریه دانشکده ادبیات تبریز
The Parliament's Library

آئين اسلام
ديباچه
آرشيو نشريه
 
 
دیباچه
به نام آنكه جان را فكرت آموخت

نگارش تاریخ فکری، اجتماعی و سیاسی و بویژه فرهنگی دهة بیست که از دهه‌های بسیار مهم در تاریخ معاصر ایران است، بدون آیین اسلام نوشتنی نیست. امّا مع‌الاسف، تاریخی که از این دهه بعدها نوشته شد، عمدتاً چپ‌نگارانه و متّکی بر دیدگاه های حزب توده و نهایت افکار و اندیشه‌های سوسیال ـ دمکراتهایی بود که انشعابی از حزب توده بودند. بعدها جبهه ملّی هم به صحنه آمد و بخش باقی ‌ماندة تاریخ این دوره را به نفع خود مصادره کرد.

در این میان،‌ سهم مذهبی‌ها که انعکاس واقعی آن در نشریه آیین اسلام و چند نشریه دیگر از جمله مسلمین، پرچم اسلام، دنیای اسلام، ندای حق و بسیاری دیگر بود، تقریباً کنار گذاشته شد. این بماند که بعدها با جنبش خرداد 42 و فاصله‌ای که انقلابیون این دوره با دهة بیست داشتند، آنان نیز اغلب بی‌توجّه به آن سابقة فکری، راه را ادامه دادند و در ذهنیت عمومی ایشان، گویی آن دوره یا ادامه دورة رضاخانی بوده و یا تحت سیطرة کامل حزب توده بوده است.

اکنون که دوره نشریه آیین اسلام برابر دیدگان شماست، می‌توانید قضاوت کنید که سابقة مبارزات فکری و سیاسی مذهبی‌ها تا چه اندازه، در چه محدوده و متّکی بر چه نوع گفتمانی بوده است.

اما نکتة اخیر، یعنی گفتمان مذهبی‌های این دوره که به حق پایه‌گذار جنبش نوین اسلامی ـ ایرانی دوره بعد هستند، یعنی دورة نهضت ملّی و سهم مذهبی‌ها در آن و نیز نهضت اسلامی پس از سال 40، گفتمانی است که نود درصد آن بر اساس همین آیین اسلام به دست می‌آید.

نخست به این دلیل که بیشتر نویسندگان مذهبی این دوره، و البته درست زمانی که هنوز حوزه علمیه قم، نویسندگان مذهبی به سبک مردمی و عمومی نداشت، در این نشریه قلم می‌زدند. این افراد بهترین نویسندگان مذهبی این دوره هستند که براساس تجارب مشروطه و سپس آنچه در دورة رضاشاه رخ داده بود، به تبیین جدید مفاهیم دینی ـ مذهبی پرداختند و نگاهی بلکه گفتمانی از دین را ارائه کردند که بتدریج گفتمان نزدیک به انقلاب اسلامی را در دوره‌های بعدی ایجاد کرد.

نکتة مهم دیگری که در آیین اسلام مدّ نظر بود، دفاع از دین در برابر سیل بی‌دینی‌های رایجی بود که میراث دورة مشروطه و رضاشاه بود. وظیفة نویسندگان مذهبی دفاع از دین و مذهب و به تعبیر دیگر ارائة نوعی کلام جدید مذهبی بود. ادبیات دفاع از دین و مذهب به طور عمده در این نشریه انعکاس یافته است.

صرف نظر از این مباحث، اخبار و گزارش‌های مربوط به تحوّل در نهادها و سازمانهای مذهبی و تبلیغی این دوره نیز به طور عمده در این نشریه انعکاس یافته است، به‌طوری که ما براساس آن می‌توانیم مسیر رشد و گسترش و به تعبیری بازاحیایی تشکّلهای دینی و مذهبی را که در دورة بیست سال، خاموش شده بود، پیگیری کنیم.

آنچه گفته آمد براساس تجربه‌ای است که نویسنده این سطور در استفاده از این نشریه طیّ نگارش و بازنگارش کتاب جریانها و سازمانهای مذهبی ـ سیاسی داشته‌ام و مجبور شدم بارها و بارها این نشریه را از ابتدا تا انتها مرور کنم و به همین دلیل است که آنچه دربارة آن سالها نوشتم، در بیشتر صفحاتش ارجاع به این نشریة ارجمند وجود دارد.

در واقع، براساس همین نشریه و اخبار و منابع دیگر بود که کتاب مستقلی را هم دربارة حاج سراج انصاری نوشتم. شخصیتی که نقش اساسی و محوری در این نشریه داشت و بدون یاری او مرحوم نوریانی مدیر محترم نشریه آیین اسلام نمی‌توانست چنین نشریه‌ای پدید آورد. خداوند هر دوی آنان را رحمت کند.

بدین ترتیب، یکی از آرزوهای بنده بازچاپ این نشریه به صورت مکتوب و دیجیتالی بود و این کار را به محض ورود به کتابخانة مجلس دنبال کردم.

از تمامی دوستانی که در آماده‌سازی این نشریه نقش داشتند بویژه آقایان کورش نوروزمرادی، کاظم آل‌رضا،نیکی ایوبی‌زاده و سید علیرضا طیرانی سپاسگزارم.

امّا مهمتر از همه، باید از استاد عزیز و ارجمندم آیت‌الله حاج سید محمدعلی روضاتی سپاسگزار باشم که دورة کامل نشریة خود را در اختیار بنده گذاشتند تا با استفاده از آن، در کنار نسخه‌ای که از این نشریه در کتابخانة مجلس بود، نسخة نهایی را برای عرضه آماده کنیم. از ایشان نیز برای همة همراهی‌ها و راهنمایی‌هایشان در طول سالها متشکّرم و آرزوی توفیق روزافزون دارم.



رسول جعفریان

رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی