سه شنبه ۰۵ بهمن ۱۳۹۵    0:0:0
آخرین بروز رسانی : ۱۲ ساعت پیش


 
banner-fatemieh

خواهانی و دوستداری استاد دکتر حسن حبیبی، از فرهنگ ایران و ایران‌زمین و داشته‌هایش، از شاهنامه گرفته تا یک‌یک شهرها و گویش‌های آنها، مرا برآن داشت که این یادداشت کوتاه را به روان پاک این دانشمند گرامی تقدیم کنم، کوشش‌های گسترده ایشان در راستای شناساندن فرهنگ ایران بزرگ و ایران‌شناسی و گسترش فرهنگستان زبان و ادب فارسی، هیچ‌گاه فراموش نخواهد شد.

شاید برای بسیاری از کسانی که عنوان این نوشته را می‌بینند و می‌خوانند این پرسش پیش آید که چرا با این همه چاپ‌های خُرد و بزرگ و رنگارنگ و پرشمار، که از شاهنامه تاکنون فراهم آمده است و در دست داریم، باز هم نگارندة این یادداشت سخن از چاپ مجدّد شاهنامه در میان می‌آورد و چاپِ دیگری از شاهنامه را یک نیاز ملی می‌داند؟

می‌دانیم که شاهنامه بزرگ‌ترین حماسة ملی ایران است. با پیش چشم داشتن ویژگی‌ها و ارزش‌های پرشمار این متن گران‌ارج، نمی‌توان سرودة بزرگ فردوسی را به چشم یک متن عادی و معمولی، همچون دیگر متن‌های حماسی نگریست.شاهنامة فردوسی بلند بالاترین کتاب به زبان فارسی، در ادب مقاومت ملت ایران، در برابر کوچک شماری‌ها و فرودست‌انگاری‌های ایرانیان از سوی ترکان و تازیان است.

داشته‌های فرهنگی و اجتماعی و سیاسی و تعلیمی و باورها و آیین‌های مردمی و شهریاری در شاهنامه، در کنار توانمندی‌های گونه‌گون فردوسی، چه از نگاه زبانی، و چه از نظر بیانی و داستان‌سرایی و تصویرسازی، چنان پایگاه بلندی دارد که توانسته است در جایگاه بزرگ‌ترین حماسة ملی ایران و شاید جهان، جای خویشتن را باز کند و هر پژوهشگر و دوستدار زبان و فرهنگ ایران را به سوی خویش بکشاند.

همین خواهانی و دوستداری شاهنامه است که بسیاری از حکومتگران و دولت‌مداران را در روزگاران گذشته بر آن داشته است تا شاهنامه را شاهِ نامه‌ها و سردفتر کتاب‌ها بدانند (راحةالصدور/ 58 ـ 59) و از این متن، دست‌نویس‌های گوناگونی فراهم آورند.

دست‌نوشت‌های فراوان این متن ارجمند از خواهندگان و خوانندگان پرشمار شاهنامه حکایت دارد. اما با تأسف بسیار باید گفت که همگی این دست‌نوشت‌ها، از روزگار سرایندة آن، سال‌ها و قرن‌ها فاصله دارند و همین نکته سبب شده است که هیچ‌یک از این دست‌نویس‌ها نتوانند زبان و بیان شاهنامه را، به گونه‌ای که فردوسی سروده و پیوسته است، در خود نگه دارند.

از همین روی همگی چاپ‌هایی که از شاهنامه، از افزون بر دویست سال پیش (1811 میلادی) در هند آغاز شد تا چاپ‌هایی که از این کتاب کاستی‌های چاپ‌های پیشین را نداشته باشد.

پیشنهادهایی که دربارة شماری از بیت‌ها و واژه‌های نادرست شاهنامه، البته به گمان نویسندة این یادداشت، در این مقاله می‌خوانید، برای نخستین بار به دست چاپ سپرده شد و این نکته‌ها و نمونه‌ها جدا از مقاله‌ها و نوشته‌هایی است که شمار بسیاری از آنها در پیشگفتار فرهنگ شاهنامه آمده است.

متن کامل تألیف دکتر علی رواقی که در کتاب زندگینامه و خدمات علمی دکتر حسن حبیبی منتشر شده است اینجا بخوانید.