دوشنبه ۰۵ تیر ۱۳۹۶    0:0:0
آخرین بروز رسانی : ۸ روز پیش


 
banner defult

منظومه ای داستانی است در انتقام از کشندگان حسین بن علی (ع) با 1271 بیت و در وزن متقارب سروده شده است.

عناوین این منظومه عبارت است از: آمدن ضریر در مسجد جمعه و احوال ایشان با صد و ده نفر جوان عرب؛ رفتن ضریر با صد و ده نفر به مسجد جمعه و جنگ کردن و یعقوب را گرفتن، مکالمه کردن معاویه ابن یزید ملعون با حضرت امام زین العابدین؛ نامه نوشتن یزید به عبید زیاد و لشگر آوردن به جنگ ضریر خزاعی؛ خبر یافتن محمد حنفیه از قتل امام حسین (ع)؛ نامه نوشتن محمد حنفیه به نزد مسیب پهلوان؛ خبر یافتن عمر بن علی از قتل امام حسین(ع)؛ آمدن طغان دلاور به میدان؛ لشگر آوردن عبید زیاد ملعون به جنگ ضریر خزاعی؛ رسیدن عمر بن علی با فضل جعفر در عسقلان و جنگ کردن با عبید؛ آمدن شاه حلب با سی هزار سپاه به امداد یزید جفا کار ملعون؛ آمدن عمر بن علی با فضل جعفر به خونخواهی حضرت امام حسین.

پس از رویداد کربلا اسیران اهل بیت در راه شام به شهر عسقلان  می رسند. ضریر خزاعی با دیدن وضعیت اسیران با گروهی از جوانان شورش می کند و حاکم و خطیب شهر را کشته  و سر حاکم شهر – یعقوب بن عمرک – را برای یزید می فرستد. یزید از عبیدالله بن زیاد یاری می خواهد. ازسوی دیگر محمد حنفیه، ابراهیم مالک را همراه با مسیب با لشکری به عسقلان می فرستد. عمر بن علی بن ابیطالب و فضل بن جعفر نیز خود را به عسقلان  می رسانند. سپاه محمد حنفیه سپاه ابن زیاد را شکست می دهد و در این رویارویی غلامی به نام «طغان» خوش می درخشد و سپاه دشمن را درهم می شکند. محمد حنفیه، عمر بن سعد و عبیدالله بن زیاد را اسیر کرده و می کشد و سپس آهنگ یزید می کند اما یزید به قلعه ای استوار در دمشق می گریزد و سپاه محمد حنفیه، دمشق را غارت می کند. با میانجی گری مردم دمشق، یزید، امام سجاد را آزاد می کند. محمد حنفیه او را به مدینه می فرستد و خود به مکه بازمی گردد. یزید روز به روز بیمارتر می شود و مشاعر خود را از دست می دهد تا آنکه روزی از نردبان می افتد و می میرد.

منظومه در ماه محرم سال 884 ق سروده شده و به ابوالغازی سلطان حسین میرزا بایقرا که در سالهای (912-873 ه ق) حکومت می کرد پیشکش شده است. قهرمان اصلی منظومه غلامی ترکمان به نام «طغان» است که همنام سراینده می باشد!:

 بگفتا ضریر این مرد مردانه کیست            به غیر از طغان ترک فرزانه کیست؟ (روی برگ 104)

 و: به مردان چنین گفت آنگه یزید               کزین غصه بر لب مرا جان رسید

ببین کرده عاجز یکی ترکمان                     مرا با چنین لشکر بی کران (روی برگ 107).

آغاز:

به نام خداوند فرد کریم                           خدایی که بخشنده است و رحیم

انجام:

 هزاران درود و هزاران سلام                     ز ما بر محمد علیه السلام

نسخه ها:

  1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 109/8841

آغاز: برابر

انجام:

 چو طوطی طبعم نوا ساز شد              ز معنی دری بر دلم باز شد

 چو مرغ دلم گشت دستان سرا           مرا گشت ناظر چو بستان سرا.

فقط یک برگ از کتاب مانده؛ خط: نسخ و نستعلیق، کا: جمال الدین محمد حسنی در «فراه»، تا: 9 ذیحجه 1110ق. افتادگی: انجام؛ تاریخ تالیف در آغاز نسخه به اشتباه 684 ثبت شده است: «کتاب انتقام نامه مشهور به ضریر نامه از تالیف طغان شاه المشهور به ابن نظام در جنگ ضریر و محمد حنفیه و عمر و فضل جعفر و مسیب و ابراهیم که در سنه 684 شصد (کذا) و هشتاد و چهار هجریه منظوم شده»

 کاغذ: شرقی نخودی آهار مهره؛ جلد/ک میشین مشکی ساده عطف چرم قهوه  ای.

  1. تهران؛ دانشکده الهیات؛ شماره نسخه: 2/87

آغاز و انجام: برابر

خط: نستعلیق، کا: محمد صالح معلم طالقانی، تا: شنبه 2 محرم 1247 ق، کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز مقوایی.

  1. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه:2 /87

آغاز و انجام: برابر

خط نستعلیق، کا: محمد بن صالح طالقانی، تا: 2 محرم 1247ق. مصدر است به «ضیاء المومنین»؛ محشی؛ واگذاری بنیاد مستضعفان در شهریور 1367؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج یک لا دارچینی.

(فهرست واره 3 / 1552،الهیات1/233، ادبیات1/230، فنخا، 4/ 978)

منبع: سلیس (پایگاه ادب پژوهی شیعه)