سه شنبه ۰۵ بهمن ۱۳۹۵    0:0:0
آخرین بروز رسانی : ۱۲ ساعت پیش


 
banner-fatemieh

 

سید علیرضا طیرانی

 به پاس بیش از نیم قرن تلاش پژوهشی و علمی استاد فقید عبدالحسین حائری در کتابخانه مجلس شورای اسلامی

هر کس کاری را که به عهده گرفته، با دقت انجام دهد و بر آن کار مداومت کند تا به نتیجه برسد و در ضمن صادقانه بکوشد نه به جهت ریا و تظاهر، نخبه است و به یقین در کارش موفق خواهد بود. 

استاد عبدالحسین حائری

 1. مختصری در احوال استاد حائری

عبدالحسین، فرزند حجت‌الاسلام میرزا احمد حائری و نوه دختری آیت‌الله آقا‌شیخ عبدالکریم حائری یزدی، به تاریخ 1306 شمسی در شهر قم دیده به جهان گشود. چنان‌که خود می‌گفت، هم‌زمانی تولد با آغاز محرم و ارادت پدر به امامان معصوم (ع) سبب شد نام ایشان عبدالحسین انتخاب شود.

سطوح عالی فقه و اصول را تا نوزده سالگی نزد اساتیدی چون آیات عظام حاج شیخ مرتضی حائری، حاج شیخ محمد صدوقی، حاج سید محمدرضا گلپایگانی به پایان رساند. او به درس خارج مراجع عالیقدری چون آیات عظام حاج سید محمدتقی خوانساری، حاج سید صدرالدین صدر، حاج سید محمدحجت و حاج آقا حسین طباطبایی بروجردی راه یافت، در 24 سالگی به درجه اجتهاد رسید و از آیات عظام خوانساری، حجت و صدر اجازه اجتهاد یافت.

در سال 1330 به تهران مهاجرت کرده، پس از حدود یک سال به عنوان کتاب‌شناس در کتابخانه مجلس مشغول به کار شد. از سال 1335 ـ 1340 هم‌زمان با لغت‌نامه دهخدا نیز همکاری داشت و بخش نخست حرف «ز» ـ که از غنی‌ترین مدخل‌های این لغت‌نامه است ـ را تألیف کرد. از همکاران این دوره ایشان آقایان دکتر دبیرسیاقی، شهاب فردوس و پروین گنابادی بودند. در سال 1343 پس از تأسیس اداره بررسی و تحقیق در کتابخانه، مسئولیت آن را عهده‌دار شد و تا سال 1348 این مسئولیت ادامه داشت. در سال 1354 رئیس کتابخانه مجلس شد و از سال 1363 ریاست کتابخانه شماره 2 مجلس نیز به ایشان واگذار شد. حائری تنها مدیر ارشد مجلس شورا بود که پیش از انقلاب متصدی ریاست کتابخانه مجلس شد و بعد از انقلاب نیز بر مسئولیت خود باقی ماند. حائری در سال 1368 به عضویت هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور درآمد و منشأ خدمات فراوانی گردید.

دوران انقلاب را باید از حساس‌ترین برهه‌های کاری حائری در کتابخانه مجلس دانست، چرا که از سویی ماه‌های منجر به پیروزی انقلاب هم‌زمان با درگیری‌های خیابانی بود و امنیت فیزیکی کتابخانه مجلس با آن ذخایر ارزشمند در معرض خطر قرار داشت و از سوی دیگر در ماه‌های پس از پیروزی انقلاب، شور و هیجان غالب بر انقلابیون می‌توانست در تصمیمات جدیدی که دربارة جایگاه حقوقی کتابخانه مجلس و منابع آن گرفته می‌شود، تأثیرگذار باشد؛ خوشبختانه درایت استاد حائری و ارتباط نزدیکی که با برخی سران انقلاب همچون شهید مطهری و امام خمینی (ره) داشتند، باعث شد بتوانند آن شرایط دشوار را مدیریت کنند و این کتابخانه غنی را از خطر آسیب‌های احتمالی و نابودی مصون دارند.

ممانعت از انحلال کتابخانه مجلس سنای سابق از دیگر نقاط برجسته عملکرد استاد حائری در دوران پس از پیروزی انقلاب است، که در آن شرایط به شدت بیم پراکندگی منابع آن می‌رفت. این کتابخانه که از آغاز تأسیس تا سال 1357 ش. تحت عنوان «کتابخانه مجلس سنا» فعالیت داشت، پس از انقلاب اسلامی به پیشنهاد حائری با عنوان «کتابخانه شماره 2 مجلس شورای اسلامی» ادامه حیات داد. این کتابخانه اکنون نیز با عنوان کتابخانه ایرانشناسی در مجموعه سازمان «کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی» فعالیت دارد و محل مراجعه پژوهشگران بسیاری است.

نام استاد عبدالحسین حائری با نسخه‌های خطی گره خورده و ایشان این میراث مکتوب را منابعی بسیار اصیل و مهم در تدوین تاریخ علوم بشری دانسته است. میان تمامی حوزه‌های علمی و پژوهشی مرتبط با نسخه‌های خطی، فهرست‌نویسی بیشترین بهره را از استاد برده که تحلیل تجربه‌ها و شیوة ایشان در معرفی کتاب‌های خطی، خود می‌تواند عنوان پژوهش‌های آتی باشد.

از مهم‌ترین دغدغه‌های استاد طی سال‌ها پژوهش، می‌توان نخست به شیوه‌های فهرست‌نگاری نسخ خطی و سپس به ضرورت بازنویسی تاریخ علم بر مبنای فهارس دقیق و درست اشاره داشت. ایشان معتقد بودند که نوشتن فهرست نسخه‌های خطی نیازمند داشتن شرایط و توانمندی‌های چندی است؛ از جمله: دانستن زبان نسخه‌ها، شناختن علوم مندرج در آنها، توان شناختن مؤلفان و یافتن زمان حیات ایشان، مهارت خواندن انواع خطوط، تشخیص نوع کاغذ و جلد و آرایه‌ها و اندازه‌های آن‌ها، دریافت آسیب نسخه‌ها، دقت در متن و حاشیه و علایم موجود در آنها که به اعتقاد ایشان فراهم نمودن و جمع شدن همة این موارد در یک نفر، بسیار سخت و دیریاب است.

استاد عبدالحسین حائری نسخه‌شناس، فهرست‌نویس، پژوهشگر و رئیس پیشین کتابخانه مجلس (1354 - 1374) بامداد یکشنبه، یکم شهریور یک‌هزارو سیصد و نود چهار خورشیدی، دارفانی را وداع گفت.

در ادامة این نوشتار، به معرفی آثار و تألیفات استاد و نیز تألیفات دیگر پژوهشگران در باب احوال علمی و پژوهشی ایشان، پرداخته شده است.

2. آثار و تألیفات استاد عبدالحسین حائری

2ـ1. فهرست‌های  نسخ خطی

مجلد سوم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی (چاپ دوم)، بازچاپ فهرست منتشر شده ابن یوسف شیرازی به سال 1321 خورشیدی مشتمل بر اصلاحات، تکمیل، استدراکات و تعلیقات، معرفی نسخه‌های شماره 789 – 1250، مهر 1357.

مجلد چهارم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی، معرفی نسخه‌های شماره 1206 – 1614، 1335؛

بازنگری مجلد چهارم قدیم با همکاری سوسن اصیلی، معرفی نسخه‌های شماره 1206 – 1614، 1389.

مجلد پنجم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی، معرفی نسخه‌های شماره 1685 – 2000، خرداد 1345.

مجلد هفتم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی، معرفی نسخه‌های مجموعه امام جمعه خوئی (اهدائی جمال امامی) شامل 261 نسخه خطی و 339 کتاب چاپی، 1346.

مجلد نهم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی/ بخش اول، معرفی نسخه‌های شماره 2701 – 2780، 1346.

مجلد نهم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی/ بخش دوم، معرفی نسخه‌های شماره 1825 – 2000، 1347.

مجلد دهم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی/ بخش اول، معرفی نسخه‌های شماره 2781 – 3059، 1347.

مجلد دهم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی/ بخش دوم، معرفی نسخه‌های شماره 3029 – 3039 و 3060 - 3322، 1347.

مجلد دهم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی/ بخش سوم، معرفی نسخه‌های شماره 3323 – 3705، 1378.

مجلد دهم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی/ بخش چهارم، معرفی نسخه‌های شماره 3706 – 4000 (مجموعه مرحوم میرزا طاهر تنکابنی)، فروردین 1352.

مجلد هفدهم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی، معرفی نسخه‌های شماره 5541 – 6000، 1348.

مجلد نوزدهم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی ، معرفی نسخه‌های شماره 6001 – 6410 ، 1350.

مجلد بیست و یکم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای ملی، معرفی 368 نسخه‌ خطی مجموعه اهدائی مجید فیروز ناصرالدوله فرمانفرما (این مجموعه مشتمل بر 6000 مجلد کتاب که 368 مجلد خطی، 1300 مجلد فارسی و عربی و بقیه کتاب‌های چاپی فرانسوی)، 1357.

مجلد بیست و دوم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، معرفی 145 مجموعه و جُنگ شامل 940 رساله از مجموعه اهدائی سید محمد صادق طباطبائی (این مجموعه اهدائی مشتمل بر 1438 جلد کتاب خطی و 1705 جلد کتاب چاپی می باشد)،1374.

مجلد بیست و سوم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی/ بخش اول، معرفی 110 مجموعه و جُنگ شامل 725 رساله از مجموعه اهدائی سید محمد صادق طباطبائی (این مجموعه اهدائی مشتمل بر 1438 جلد کتاب خطی و 1705 جلد کتاب چاپی است)،1376.

مجلد بیست و سوم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی/ بخش دوم، معرفی 63 مجموعه و جُنگ شامل 715 رساله از مجموعه اهدائی سید محمد صادق طباطبائی (این مجموعه اهدائی مشتمل بر 1438 مجلد کتاب خطی و 1705 مجلد کتاب چاپی می باشد)، 1378.

مجلد بیست و پنجم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی، تألیف علی صدرایی خوئی، زیر نظر عبدالحسین حائری، معرفی نسخه‌های شماره 7001 – 7500، 1376.

مجلد بیست و پنجم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی، تألیف علی صدرایی خوئی، زیر نظر عبدالحسین حائری، معرفی نسخه‌های شماره 7501 – 8000، 1376.

مجلد سی و پنجم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی، تألیف علی صدرایی خوئی، زیر نظر عبدالحسین حائری، معرفی نسخه‌های شماره 12001 – 12500، 1376.

مجلد سی و ششم  فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی، تألیف علی صدرایی خوئی، زیر نظر عبدالحسین حائری، معرفی نسخه‌های شماره 12501 – 13500، 1377.

مجلد سی وهفتم  فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی، تألیف علی صدرایی خوئی، زیر نظر عبدالحسین حائری، معرفی نسخه‌های شماره 13501 – 14000، 1377.

مجلد سی و هشتم فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی، مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامی، تألیف علی صدرایی خوئی، زیر نظر عبدالحسین حائری، معرفی نسخه‌های شماره 14001 – 14500، 1377.

 

2 ـ 2. برخی از آثار قلمی استاد در مطاوی فهرست‌ها

عوالم العلوم و المعارف، فهرست کتابخانة مجلس شورای ملی، عبدالحسین حائری، جلد 10، بخش سوم، صص 1567 – 1571 و ج4، صص 44 – 46.

رد بر رساله حیل شرعی ربا (محاباتیه)، فهرست کتابخانه مجلس شورای ملی، عبدالحسین حائری، جلد 9، بخش اول، صص 318 – 320.

شرح دعاء صباح، فهرست کتابخانه مجلس شورای ملی، عبدالحسین حائری، جلد 10، بخش دوم، صص 558 – 562.

اشجار و اثمار، فهرست کتابخانه مجلس شورای ملی، عبدالحسین حائری، جلد 19، صص 536 – 548.

رساله اثبات لزوم وجود مجتهد در غیبت، فهرست کتابخانه مجلس شورای ملی، عبدالحسین حائری، جلد 10، بخش چهارم، صص 1828 – 1832.

شرح الاشارات، فهرست کتابخانه مجلس شورای اسلامی، عبدالحسین حائری، جلد 22، صص 205 – 208.

تنویرالمطالع و تبصیرالمطالع، فهرست کتابخانه مجلس شورای ملی، عبدالحسین حائری، جلد 10، بخش چهارم، صص 1707 – 1710.

ترجمه و شرح اربعین حدیث خاتون آبادی، فهرست کتابخانه مجلس شورای ملی، عبدالحسین حائری، جلد 10، بخش چهارم، صص 1783 – 1786.

3 ـ 2. مقالات، کتب و تعلیقات استاد عبدالحسین حائری

بخش نخست حرف «ز» از لغت نامه دهخدا، 1335 – 1340.

برهان قاطع، تألیف محمد حسین بن خلف تبریزی متخلص به برهان، به اهتمام دکترمحمد معین، کتابفروشی ابن سینا، چاپ دوم، فروردین 1342، جلد پنجم، تعلیقات، عبدالحسین حائری، صص 278 - 275.

ترجمه تحصیل بهمنیار، عبدالحسین حائری، مجله وحید، سال دوم، آذر 1344، صص 73 - 74؛ همان، سال سوم، دی 1344، صص 34 - 37.

نسخ خطی شرقی و فهرست کتب خطی در شوروی، عبدالحسین حائری، مجله وحید، سال دوم، اردیبهشت 1344، بخش نسخ خطی، صص 69 - 72؛ همان، تیر 1344، صص 6 - 9؛ همان، مهر 1344، صص 15 - 16و 66 - 67؛ همان، آبان 1344، صص 13 - 15؛ همان، سال سوم، بهمن 1344، صص 129 - 132.

فهرست نسخ عربی تألیف کارلو لادبرگ، عبدالحسین حائری، مجله وحید، سال سوم، خرداد 1345، صص 516 – 519.

من لایحضره الفقیه ابن بابویه، عبدالحسین حائری، معارف اسلامی، نشریه سازمان اوقاف؛ فروردین 1347، صص 69 – 74.

میرزا محمد علی حسینی اصفهانی و ریاضی‌دانان همزمان او در قرن 13 هجری، عبدالحسین حائری، مجله وحید، سال هشتم، بهمن 1349، صص 154 – 160؛ همان، اسفند 1349، صص 306 – 314 و نیز صص 431 – 433؛ همان، دوره نهم، اردیبهشت 1350، صص 310 – 314؛ همان، خرداد 1350، صص 460-470؛ همان، تیر 1350، صص 611-616؛ همان، شهریور 1350، صص 861-865؛ همان، مهر 1350، صص 1011-1014؛ همان، آبان 1350، صص 1162-1164.

اهمیت نگارش تاریخ علم بر اساس کتابشناسی نسخ خطی، برگرفته از «مقدمه استاد عبدالحسین حائری» بر جلد دوم فهرست کتب خطی کتابخانه شماره 2 مجلس شورای اسلامی (سنای سابق)، تألیف محمد تقی دانش پژوه، بهاءالدین علمی انواری، انتشارات کتابخانه مجلس شورای اسلامی، تهران، تابستان 1359، صص 1-2.

مفاتیح الأسرار و مصابیح الأبرار شهرستانی، تصنیف تاج الدین محمد بن عبدالکریم شهرستانی، مقدمه: عبدالحسین حائری، بنیاد دایره المعارف اسلامی: مرکز انتشارات نسخ خطی، تهران، 1368، مقدمه، صص 9-27.

اسناد روحانیت و مجلس، عبدالحسین حائری، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، جلد اول، 1374.

« سفینه تبریز » کتابخانه‌ای بین‌الدفتین، عبدالحسین حائری، نامه بهارستان، شماره4، پاییز و زمستان 1380 صص 41 – 64.

تکملة سفینه تبریز، عبدالحسین حائری، حدیث عشق؛ نکته‌ها، گفتگوها و مقالات استاد عبدالحسین حائری؛ به کوشش سهل علی مددی، تهران: کتابخانه مجلس شورای اسلامی، 1380، صص 325 – 329.

یادداشتهای تاریخی افضل‌الملک زندی شیرازی، عبدالحسین حائری، خودآگاهی و تاریخ پژوهی، یادنامه استاد عبد‌الهادی حائری، تهران: دانشگاه تهران با همکاری مؤسسه توسعه دانش و پژوهش ایران، 1380 ش، صص 23 - 26.

«سفینه تبریز» کتابخانه‌ای بین‌الدفتین، عبدالحسین حائری، چاپ مجدد با اضافات در مقدمه سفینه تبریز، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 1381، صص پنج –  بیست و دو.

نسخه‌ای کهن در هیئت و گاه‌شماری از نیمه نخست سدة ششم هجری (منتهی الإدراک فی تقاسیم الأفلاک)، عبدالحسین حائری، نامه بهارستان، شماره6، پاییز و زمستان 1381 صص 437 – 446.

متن سخنرانی استاد عبدالحسین حائری در مراسم تودیع حجت‌الاسلام ابهری و معارفه آقای دکتر جلالی، پیام بهارستان، شماره 72، خرداد 1386، ص18.

آشنایی با چند نسخه از شرح‌های مثنوی، عبدالحسین حائری، پیام بهارستان، آبان 1386، شماره 77، صص 7 – 9.

4 ـ 2. مقالات نوشته شده درباره استاد

فهرست‌نگاری از دیدگاه استاد عبدالحسین حائری، سید محمد طباطبایی بهبهانی، پیام بهارستان آبان شماره 7، 1380، صص 16 - 18.

معرفی مهمترین کتاب‌های مرجع در کتاب‌شناسی از دیدگاه استاد عبدالحسین حائری، ساعده عتیق، پیام بهارستان، شماره 7، آبان 1380، صص 19 – 21.

سخنرانی آقایان دکتر فرانسیس ریشار و دکتر حسن حبیبی، درمراسم تجلیل و گرامیداشت استاد عبدالحسین حائری، نامه بهارستان، شماره4، پاییز و زمستان 1380 صص 233 – 239.

نقش پایگاه جامع اطلاعاتی نسخ خطی در تدوین تاریخ علم ایران و اسلام با تأکید بر دیدگاههای استاد عبدالحسین حائری، احسان الله شکراللهی طالقانی، کتاب ماه کلیات، شماره 81 و 82، شهریور و مهر 1383، (ص20 - 25).

کمال فهرست‌نگاری در گفت‌وگو با استاد عبدالحسین حائری، احسان‌الله شکراللّهی، کتاب ماه کلیات، شماره 156، آذر 1389.

مقدمه نامه حائری: جشن نامه استاد عبدالحسین حائری، عبدالحسین طالعی، نامه حائری: جشن نامه استاد عبدالحسین حائری، 1392.

سی سال در مکتب استاد: کمالات اخلاقی، علمی و انسانی استاد حائری از زبان استاد مستوفی، علی صادق زاده وایقان، نامه حائری: جشن نامه استاد عبدالحسین حائری، به کوشش عبدالحسین طالعی، با همکاری مرکز پژوهش کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی،1392.

ما را هم از این نمد کلاهی دادند، سید عبدالله ناصری، نامه حائری: جشن نامه استاد عبدالحسین حائری، به کوشش عبدالحسین طالعی، با همکاری مرکز پژوهش کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1392.

5 ـ 2. استاد عبدالحسین حائری به روایت کتاب‌ها و ویژه‌نامه‌ها

- ویژه‌نامه مجله پیام بهارستان (ویژة نخستین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی)، شماره 7، آبان 1380.

- حدیث عشق1: نکته‌ها، گفتگوها و مقالات استاد عبدالحسین حائری، گردآورنده سهل‌علی مددی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1380.

- ویژه‌نامه کتاب ماه کلیات به مناسبت آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی، دی 1380 - شماره 49.

- یادمان سمینار مقدماتی نسخه‌های خطی (گزیده سخنرانی‌ها و گفتگوها)، به کوشش احسان‌الله شکراللّهی طالقانی، تهران، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1381.

- ارجنامه استاد عبدالحسین حائری نسخه شناس برجسته؛ زندگی، زمانه، اندیشه و آثار، به کوشش مالک شجاعی جوشقانی، تهران: خانه کتاب، 1391. (244 ص. مصور، عکس).

- نامه حائری: جشن نامه استاد عبدالحسین حائری، به کوشش عبدالحسین طالعی، با همکاری مرکز پژوهش کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1392.

- حائری نامه: چهل و پنج مقاله در تراجم، کتاب شناسی، نسخه شناسی، فهرست نگاری و تاریخ معاصر، استاد عبدالحسین حائری، به کوشش علی‌اکبر صفری، قم: موسسه کتابشناسی شیعه (مؤسسه تراث الشیعه)، بهار 1394.

- عبدالحسین حائری (مجموعه: مشاهیر کتابشناسی معاصر ایران)، احسان‌الله شکر‌اللهی طالقانی، تهران: خانه کتاب، 1394.

- حائری نامه: ویژه چهلمین روز درگذشت استاد عبدالحسین حائری، روزنامه اطلاعات، 7 مهر 1394، 8 صفحه.

6 ـ 2. گفتگوها و مصاحبه‌ها

چهره‌ها و اندیشه‌ها؛ مصاحبه‌های احمد مهدوی با عبدالحسین حائری، محمد قاضی، پرویز شهریاری، احسان نراقی، تهران: عطایی، 1357.

سیر علم در ایران ( «غزالی» از علل عقب ماندگی ایران)؛ گفتگوی احمد مهدوی با عبدالحسین حائری، چهره‌ها و اندیشه‌ها، تهران: موسسه مطبوعاتی عطایی، 1357، صص 35 – 56.

کتابشناس پژوهنده (مصاحبه با استادان عبدالحسین حائری و احمد منزوی) کیهان فرهنگی، سال چهارم، شماره دوم، اردیبهشت 1366، شماره 38، صص 3-9.

گفتگو با استاد عبدالحسین حائری، آینه پژوهش، (ویژه اطلاع‌رسانی تحقیقات اسلامی)، شماره 2، مرداد- شهریور 1369، صص 180-169.

کتابهای خطی، هر برگ یک سند، نشریه صنعت چاپ، شماره مسلسل 114، سال 1371، صص 23 – 29.

نگاهی به آثار خطی در کتابخانه مجلس: برگ برگ تاریخ، در میان نسخه‌های خطی، حائری، عبدالحسین، نشریه مجلس و راهبرد، شماره 2، خرداد و تیر 1372، صص 215- 225.

نسخه شناسی؛ در جستجوی حلقه‌های مفقود فرهنگ و تمدن، روزنامه همشهری، 17 خرداد 1373.

پیشینه کتابخانه در فرهنگ اسلامی ایرانی، روزنامه ایران، 12، 13 و 14 شهریور 1375.

کتابهای خطی و راهی به سوی فردا، کتاب هفته، شماره 273، اسفند 1377، ص 12.

فهرست‌نگاری نسخه‌های خطی به روایت استاد عبدالحسین حائری (متن سخنرانی استاد حائری در سمینار مقدماتی نسخه‌های خطی)، پیام بهارستان، شماره 1، بهمن 1379، صص 6 - 8.

محفل انس1 (معرفی مدیران کتابخانه مجلس): استاد عبدالحسین حائری، نوشته منصوره تدین‌پور، پیام بهارستان، سال اول، شماره 7، آبان 1380، صص 3 - 11.

منظر ربّانی (برخی دیدگاه‌های استاد عبدالحسین حائری در مسایل اخلاقی و تربیتی)، احسان‌الله شکراللهی، پیام بهارستان، سال اول، شماره 7، آبان 1380، صص 12 – 15.

تجلیل از حامیان نسخ خطی کار ارزشمندی است، کتاب ماه کلیات، دیماه 1380، ص 27.

فهرست‌نویسی بدون تجربه حاصل نمی‌شود، گفتگوی علی اوجبی و احسان‌الله شکراللهی با استاد عبدالحسین حائری، کتاب ماه کلیات، دی 1380 - شماره 49، صص 6 – 19.

زمینی شدن انسان، شرط رسیدن او به کمال الهی بود (مصاحبه محسن هاشمی با استاد عبدالحسین حائری)، گلستان قرآن، بهمن 1380، شماره 109، صص 17 - 18.

گفتگو با استاد عبدالحسین حائری بزرگ فهرست‌نگار معاصر درباره کتابخانه شماره 2 مجلس (سنای سابق) مصاحبه‌کننده: احسان‌الله شکراللهی طالقانی، پیام بهارستان، شماره 19و20، دی و بهمن 1381، صص22- 23.

مصاحبه با وب سایت مؤسسة فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان به مناسب مراسم چهره‌های ماندگار، دی‌ماه 1382.

ریشه‌یابی موانع رشد فرهنگی، روزنامه ابرار، 6 اردیبهشت 1382.

حرمت موسیقی، ماهیت موسیقی: گفتگو با استاد عبدالحسین حایری، ماهنامه مقام موسیقایی، شماره 14، مرداد و شهریور 1383.

آرزویم برآورده نشد، ضمیمه خردنامه همشهری، ششم مهر 1384، شماره 68، صص 8 – 9.

غبار فراموشی بر برگهای کهن، کتاب هفته، شماره 757، آبان 1386، ص 12.

دنیای نسخه‌شناسی، دنیای عجیبی است، روزنامه راه مردم، 24 بهمن 1386.

منابع:

مجموعه فهرست‌های کتابخانه مجلس شورای اسلامی از ابتدا تاکنون.

حدیث عشق1: نکته‌ها، گفتگوها و مقالات استاد عبدالحسین حائری، گردآورنده سهل‌علی مددی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1380.

ارجنامه استاد عبدالحسین حائری نسخه‌شناس برجسته؛ زندگی، زمانه، اندیشه و آثار، به کوشش مالک شجاعی جوشقانی، تهران: خانه کتاب، 1391.

نامه حائری: جشن‌نامه استاد عبدالحسین حائری، به کوشش عبدالحسین طالعی، با همکاری مرکز پژوهش کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، 1392.

حائری نامه: چهل و پنج مقاله در تراجم، کتاب شناسی، نسخه شناسی، فهرست نگاری و تاریخ معاصر، استاد عبدالحسین حائری، به کوشش علی‌اکبر صفری، قم: مؤسسه کتابشناسی شیعه(مؤسسه تراث الشیعه)، بهار 1394.

عبدالحسین حائری (مجموعه: مشاهیر کتابشناسی معاصر ایران)، احسان‌الله شکر‌اللّهی طالقانی، تهران: خانه کتاب، 1394.

حائری نامه: ویژه چهلمین روز درگذشت استاد عبدالحسین حائری، روزنامه اطلاعات، 7 مهر 1394، 8 صفحه.

وب‌سایت مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان.

ویکی پدیا و سایر وب‌سایت‌های مرتبط.

مقاله منتشره در ویژه نامه پیام بهارستان به مناسبت یکصد و دهمین سالگرد مشروطیت ( دوره دوم، سال هفتم، پاییز و زمستان ۱۳۹۴)