جمعه ۰۸ اردیبهشت ۱۳۹۶    0:0:0
آخرین بروز رسانی : ۶ روز پیش


 
banner defult

تحقیق در عرصه‌ی متن‌پژوهی و تصحیح و احیای نسخه‌های خطی که منجر به ارائه‌ی دستاوردهای علمی، فرهنگی و هنری فرهیختگان اعصار گذشته به نسل کنونی و نسل‌های بعدی می‌شود جان‌مایه‌ی مبارک تلاش‌هایی است که در مرکز پژوهش کتابخانه‌ی مجلس صورت می‌پذیرد تا ضمن پاسداشت هویت ملی و تأکید بر اصالت‌های تمدن شکوهمند خودی، دل‌نگرانیِ گرفتار آمدنِ نسل نو در مهلکه‌ی هول‌انگیز بی‌هویتی و شیفتگی‌های تحمیلی به خرده‌فرهنگ‌های بی‌اصالت کاهش یابد.

مرکز پژوهش

تحقیق در عرصه‌ی متن‌پژوهی و تصحیح و احیای نسخه‌های خطی که منجر به ارائه‌ی دستاوردهای علمی، فرهنگی و هنری فرهیختگان اعصار گذشته به نسل کنونی و نسل‌های بعدی می‌شود جان‌مایه‌ی مبارک تلاش‌هایی است که در مرکز پژوهش کتابخانه‌ی مجلس صورت می‌پذیرد تا ضمن پاسداشت هویت ملی و تأکید بر اصالت‌های تمدن شکوهمند خودی، دل‌نگرانیِ گرفتار آمدنِ نسل نو در مهلکه‌ی هول‌انگیز بی‌هویتی و شیفتگی‌های تحمیلی به خرده‌فرهنگ‌های بی‌اصالت کاهش یابد.

کتابخانه‌ی مجلس که خود گنجینه‌ی بی‌نظیری از این مواریث معنوی را پاسداری می‌کند در راستای همین سیاست و برنامه‌ی استراتژیک با تشکیل مرکز پژوهش، کار سنگین و طاقت‌فرسای تحقیق، تصحیح و انتشار این گنج‌های دانش و معرفت و فعالیت در دیگر عرصه‌های پژوهشی و انتشاراتی  را در دستور کار خود قرار داده و با بهره‌گیری از تجارب، تخصص و علاقه‌ی جمعی از پژوهشگران متعهد و صاحب‌رأی، سالیانی است که در این مسیر گام بر‌می‌دارد. حاصل این تلاش‌ها که با حمایت شمار فراوانی از پژوهشگران همکار صورت گرفته 275 عنوان کتاب بوده است که در ادامه توضیحات مختصری درباره‌ی این انتشارات ارائه می‌شود.

به طور کلی انتشارات کتابخانه‌ی مجلس در مقوله‌های ذیل صورت می‌گیرد:

 

نشریات کتابخانه

کتابخانه‌ی مجلس در شناساندن میراث مکتوب خود و کمک به پیشرفت پژوهش‌های فرهنگی 2 عنوان نشریه منتشر می‌کند:

  • پیام بهارستان

این مجله در دوره‌ی اول با قطع رحلی، ماهنامه‌ای در زمینه‌ی کتابداری و اطلاع‌رسانی بود که تحت نظر شورای سردبیری و شورای نویسندگان در قطع رحلی با بهره‌گیری از فعالیت‌های فکری، ذوقی و قلمی همکاران کتابخانه و دانشجویان و پژوهشگران منتشر می‌شد. در این دوره – اسفند  1379 تا تابستان 1387- 81 شماره توفیق نشر یافت. در طول این دوره، ویژه‌نامه‌های متعددی در موضوعات مختلف مانند هفت دوره آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی، کتابخانه‌ی شماره‌ی 2، مرمت، اسناد، مولانا جلال‌الدین بلخی، نشریات و ضمیمه‌های درخصوص سهل تُستری، خانبابا مشار، دکتر محسن صبا و مرحوم احمد گلچین معانی نیز منتشر گردید.

دوره‌ی دوم این نشریه از پاییز سال 1387 به صورت فصلنامه‌ی اسناد، مطبوعات و متون در قطع وزیری آغاز شد و تاکنون 9 شماره از این فصلنامه و یک ویژه‌نامه در حوزه تاریخ پزشکی منتشر گردیده است.

 

  • نامه بهارستان

نشریه‌ای بین‌المللی است که به منظور  انجام مطالعات و تحقیقات تخصصی در حوزه‌ی نسخه‌شناسی و نسخه‌پردازی و با هدف ترغیب و تشویق پژوهشگران این حوزه و با انگیزه‌ی انعکاس تحقیقات در خصوص شناسایی، حفاظت، نگهداری، ترمیم، احیا، نقد و معرفی نسخه‌ها و اسناد خطی منتشر می‌شود و از اقبال و توجه علاقمندان بسیاری در سراسر ایران و جهان برخوردار است. کارشناسان و گروه مشاوران علمی این نشریه که همه از چهره‌های سرشناس این فن در عرصه بین‌المللی هستند به ترتیب الفبای نام خانوادگی عبارتند از: اُلگ ف. آکیموشکین(روسیه)، ایرج افشار(ایران)، عبدالله انوار(ایران)، آنجلو میکله پیه مونتسه(ایتالیا)، عبدالحسین حائری(ایران)، فرانسیس ریشار (فرانسه)، ابراهیم شبّوح (اردن)، سید امیرحسن عابدی(هند)، ایمن فؤاد سید(مصر)، نجیب مایل هروی(افغانستان)، احمد منزوی(ایران)، علینقی منزوی(ایران)، عارف نوشاهی(پاکستان)، محمد عیسی ولی(انگلستان) و یان یوست ویتکام(هلند).

از این نشریه که از آغاز با سردبیری جناب آقای مطلبی کاشانی همراه بوده، از بهار 1379 تاکنون16 شماره منتشر شده است.

 

مجموعه ها

این مجموعه‌ها عبارتند از:

  • گنجینه بهارستان

کتابخانه‌ی مجلس در راستای احیاء و نشر نسخ خطی با ارزش خود تلاش می‌کند با همت گروهی از محققان حوزه و دانشگاه مجموعه‌ی نسخه‌های خطی کم حجم معروف به « رساله » را تحت عنوان « گنجینة بهارستان » در قالب 8 موضوع یعنی «علوم قرآنی و روایی»، «حکمت شامل منطق، فلسفه، کلام و عرفان»، «فقه و اصول»، «اخلاق»، «ادبیات فارسی»، «ادبیات عربی»، «تاریخ و جغرافیا» و «علوم و فنون» تصحیح و به پیشگاه اندیشوران عرضه نماید. تا کنون از این مجموعه 18 جلد منتشر شده است.

تفاوت این مجموعه با میراث بهارستان این است که هر جلد گنجینة بهارستان تنها به یک موضوع اختصاص دارد، اما هر جلد میراث بهارستان موضوعات مختلف را در بر می‌گیرد.

 

  • نسخه پژوهی

مجموعه‌ای درباره‌ی فهرست‌های کتابخانه‌های ایران، پژوهش‌های نسخه‌شناسی تصحیح رساله‌های خطی، کتابشناسی‌های موضوعی، راهنمای کتابخانه‌ها، برافزوده‌ها و نویافته‌های خطی، تصحیح و تکمله بر فهرست‌ها و کتابشناسی‌ها، اطلاع‌رسانی در حوزه نسخه‌های خطی است که تا کنون 3 شماره از آن به کوشش استاد ابوالفضل حافظیان بابلی تدوین و منتشر گردیده است.

 

  • اوراق عتیق

این مجموعه که تاکنون دفتر اول آن انتشار یافته است حاوی فهرست کتابخانه‌های فراوانی است که در جهان اسلام پراکنده بوده و تاکنون فهرست آن‌ها به زبان فارسی انتشار نیافته بود. علاوه بر این، شماری مقاله‌ی پژوهشی نیز در حوزه‌ی نسخه‌شناسی دارد. این مجموعه تحت مدیریت آقای محمدحسین حکیم انتشار می‌یابد.

 

  • حدیث عشق

کتابخانه‌ی مجلس از سال 1379 تا سال 1386 هم‌زمان با هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران « آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی » را برای تجلیل و قدردانی از آنانی که عمر خویش را در مسیر معرفی، احیاء، انتشار و حفظ میراث علمی و فرهنگی بازمانده از دانشمندان و پژوهشگران پیشین صرف نموده‌اند برگزار می‌نمود. در کنار تقدیر از همه حامیان و فعالین نسخ خطی، بزرگداشت و نکوداشت ویژه‌ای نیز به یکی از افراد شاخص و برجسته اختصاص داشت و مجموعه‌ای از آثار برگزیده و شرح زندگی آنان در مجموعه‌ای به‌نام « حدیث عشق » که حکایتی از تلاش و کوشش طولانی و برآمده از عشق و شیفتگی ایشان به فرهنگ و تمدن بشری بود منتشر می‌شد.

تا کنون 6 مجلد منتشر شده و دفتر 4 که نامه‌ها و اسناد مرحوم محمد‌تقی دانش‌پژوه را دربر‌می‌گیرد در دست تدوین است. همچنین در سال 1386 به مناسبت برگزاری هشتمین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی و تجلیل از استاد میر‌ جلال‌الدین محدث ارموی، به‌جای حدیث عشق،  دفتر اول هدیة بهارستان منتشر گردید. در ادامه‌ی چنین مجموعه‌هایی کتاب دیگری در خصوص نکو‌داشت آیت‌الله عزیز‌الله عطاردی – پژوهشگر موفق و نام‌آور- زندگی و آثار ایشان به زودی منتشر می‌گردد.

 

  • میراث بهارستان

در کنار آثار خطی مستقل و حجیم، رسائل کوتاهی نیز وجود دارد که از لحاظ اشتمال بر فواید مختلف علمی، چاپ و نشر آنها از ضروریات عرصه تحقیق است. با توجه به اینکه امکان عرضه‌ی این رسائل در قالب یک کتاب مستقل میسر نیست، ‌لذا بایسته می‌نماید این‌گونه آثار کم‌حجم به صورت مجموعه‌ای در اختیار پژوهشگران قرار گیرد. در همین راستا کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی با ساماندهی این مجموعه سعی در عرضه و نشر شماری از رسائل کوتاه و کم‌حجم خطی و مرقعات نفیس دارد. از انتشار نخستین شماره آن در سال 1387 تاکنون 3 دفتر از مجموعه میراث بهارستان با نظارت ویژه آقای بهروز ایمانی به چاپ رسیده است.

 

  • فهرست نسخ خطی

تدوین تاریخ علم بدون آگاهی از مواریث علمی‌مان محال است. لذا قدم نخست در این راه، فهرست‌نویسی نسخ خطی است. کتابخانه‌ی مجلس در این امر بسیار کوشا است. کار فهرست‌نویسی نسخه‌های خطی از سال 1305 در کتابخانه آغاز شد و هم اکنون با قوت ادامه دارد به‌طوری‌که تا کنون 38 جلد منتشر شده است.

کار اساسی و مهم دیگری که هم اکنون در حال انجام است بازنگری، اصلاح غلط‌های چاپی و محتوایی فهارس قدیمی و باز‌چاپ آن‌ها است. بازنگری در مجلدات گذشته به اتمام رسیده و ان شاءالله به زودی به چاپ سپرده خواهد شد.

 

  • قرآن مجلس

یکی دیگر از تلاش‌های انتشاراتی کتابخانه‌ی مجلس چاپ عکسی نسخ و مرقعات نفیس کتابخانه است. از این دست تاکنون 13 عنوان منتشر گردیده است. در دو سال گذشته دست کم پنج اثر نفیس در این زمینه انشتار یافت. علی نامه با همکاری مؤسسه میراث مکتوب و کتابخانه تخصصی تاریخ (قم)، الامامه و السیاسه بر اساس نسخه قرن هشتم هجری، تفسیر کتاب الله (یک دوره تفسیر کامل قرآن بر اساس مذهب زیدی و معتزلی) با همکاری کتابخانه تخصصی علوم قرآنی (قم)، مصحف بهارستان، شامل گزیده صفحات قرآن های خطی کتابخانه مجلس. آخرین و بهترین اثری که تاکنون کتابخانه مجلس افتخار نشر آن را داشته است، چاپ قرآن به خط احمد نیریزی از سال 1122 هجری قمری است که به نفیس‌ترین صورت تحت عنوان قرآن مجلس انتشار یافته است. این قرآن در ماه رمضان سال 1389 با حضور ریاست محترم مجلس رونمایی و همزمان توزیع شد.

 

  • لوح فشرده

کتابخانه‌ی مجلس در راستای معرفی نشریات قدیمی و با ارزش خود و تسهیل دسترسی به آن‌ها، لوح‌های فشرده‌ای از این منابع فرآهم می‌کند. گفتنی است این الواح فشرده که توسط مدیریت فناوری اطلاعات کتابخانه‌ی مجلس تهیه می‌گردد در درجه نخست شامل انتشار لوح مطبوعات فارسی ایران مشتمل بر 58 عنوان مطبوعات منتشره در ایران تا مشروطه است.

افزون بر آن شماری از نشریات دینی دوره پهلوی دوم به صورت ویژه انتشار یافته که عبارت است از: تذکرات دیانتی، الدین و الحیوة، دعوة الاسلام و الاسلام (دو مجله از محمدعلی داعی الاسلام)، روزنامه استوار قم(40 سال انتشار)، حکمت، مجله مسلمین، آئین اسلام، روزنامه مجلس، مطبوعات افغانستان (مشتمل بر 33 عنوان نشریه افغانی موجود در آرشیو کتابخانه مجلس)، مشروح مذاکرات مجلسین شورای ملی و اسلامی، مطبوعات دینی (شامل 6 عنوان مجله به‌نام‌های نامه فروغ علم، تعلیمات اسلامی، گنج شایگان، مردان خدا، دارالسلام، همایون) و مجله بررسی های تاریخی، مقالات تاریخی مجله خواندنی‌ها، لوح حاوی شماری از آثار مخطوطخواجه نصیر‌الدین طوسی در کتابخانه مجلس(کنگره بین‌المللی هفتصد و پنجاهمین سالگشت دانشمند بزرگ خواجه نصیر‌الدین طوسی) و همچنین لوح فشرده حاوی  کتاب‌های دست‌نویس شیخ بهائی، درس‌هایی از مکتب اسلام، مکتب تشیع و نشریه مسجد اعظم از این شمار است.

 

  • فهرستواره دست نوشت های فارسی (دنا)

این فهرستواره حاوی اسامی بیش از 320 هزار اثر خطی است که در کتابخانه های عمومی و خصوصی ایران نگهداری می شود. کتاب یاد شده، به عنوان مجموعه‌ای حاوی میراث مخطوط ایران، کامل‌ترین اثری است که تاکنون در این زمینه انتشار یافته است. این اثر 12 جلدی، افزون بر فهرست الفبایی کتاب، حاوی دو مجلد فهرست الفبایی نام مؤلفان است. در این فهرست به جز نام کتاب و مؤلف، محل نگهداری نسخه و شماره آن نیز در اختیار خواننده قرار می گیرد. این کار حاصل تلاش پانزده ساله‌ی مؤسسه‌ی امام جواد علیه السلام با مدیریت جناب آقای حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ مصطفی درایتی است که کتابخانه‌ی مجلس افتخار انتشار آن را در مهرماه 1389 داشته است.